လမ်းခရီး က အတွေးများ (၁)

ဒီနေ့မနက်တော့ ဈေးဝယ်ထွက်လိုက်တယ်။ ပဲကြီး နို့ဆီဘူး တစ်ဘူး ကို ၈၀၀ ကျပ်တဲ့၊ ဆူးပုတ်ကတော့ ၃ စည်း ၃၀၀ ကျပ်ဆိုလို့ ဆူးပုတ်များများခပ်သောက်မယ် စိတ်ကူးလိုက်တာပဲ။ ဆက်လျှောက်လာတော့ ငှက်ပျော အုန်း ရောင်းတဲ့ ဆိုင် သုံးလေး ဆိုင် ဆက်နေတဲ့နေရာ ကိုရောက်လာတယ်။ ပွဲအုန်းတွေ အတွက် ကြွက်မြီးလေး တွေကို အုန်းရွက်အစိမ်းလေး တွေ နဲ့ ပတ်နေတာတွေ့လို့ ကြည့်ကောင်းလို့ ရပ်ကြည့်နေမိတယ်။ ဆိုင်က အမျိုးသမီးကတော့ ပွဲထိုးမလား၊ ဘာယူမလဲ လို့ မေးတယ်။ သူ့ကို ကြည့်လိုက်ရင်း ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ နောက်ပိုင်း ပွဲထိုးသူများလာ သလား၊ ပိုရောင်းရလား၊ ဆိုင်က သူတို့အရောင်း ကို မှတ်ထားတာများ ရှိမလား လို့ တွေးနေတုန်း ဘေးက ဖြတ်တိုက်သွားလို့ လက်ထဲ က အထုတ်ပြုတ်ကျ မှ အတွေးရပ်မိတယ်။ ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းမှာ ကိုဗစ်ကြောင့် ရော နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုကြောင့်ရော လူတိုင်းနီးပါး ခက်ခဲ ကြပ်တည်းကြတယ်။ စိတ်ရော လူရော ပင်ပန်းကြ ဒုက္ခရောက်ကြရတယ်။ လူအတော်များများက စိတ်ဒုက္ခရောက်ကြရရင်တော့ ကိုးကွယ်ရာဘာသာ‌ကို အားကိုးပြီး စိတ်ခွန်အားယူရ၊ ဖြေတွေးကြရတာများကြတယ်။ အမြဲ ကြားနေရတဲ့ စကားအများစုကတော့ "ဝဋ်ကြွေးပါလာလို့" ဆိုတာနဲ့ ဖြေတွေးကြတာ များပါတယ်။ ကိုယ်တိုင်လည်း မကြာခဏ အဲ့လိုလည်း ဖြစ်ဖူးပါတယ်။ ဘာသာရေးဆိုတာကလည်း ဘာလဲဆိုတာ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုဖို့ကတော့ ကိုယ်လို အသိဉာဏ်မရင့်သန်သူ အဖို့တော့ ခက်ခဲ လှပါတယ်။ အယူအဆ အမျိုးမျိုး၊ ယုံကြည်မှု အမျိုးမျိုးနဲ့ ကွဲပြားကြတဲ့ အချိန်မှာ ငါ့ဘာသာ က မှ မှန်တာ၊ ပြည့်စုံတာ ဆိုတာထက် သူများကိုပါ လက်ခံ နိုင်တာ က အကောင်းဆုံးလို့ပဲ ယူဆပါတယ်။ ကိုယ်ယုံကြည်ရာ ကိုးကွယ်လို့ရတယ်၊ သူများကို ထိခိုက်တာ၊ တိုက်ခိုက်တာ၊ ရှုံ့ချတာ မလုပ်ဘူးဆိုရင် ဖြင့်ကို အတော်လေး ကောင်းနေပြီလို့ပဲ မှတ်ယူချင်ပါတယ်။ ဒါနဲ့ သူငယ်ချင်းရော ဘဝ မှာ တချိန်ချိန် မှာ ပွဲထိုးခဲ့ဖူးသလား။

ကြေမွသွားသော အိပ်မက်များ

အိပ်မက်တွေ ကြေမွသွားလား... အိပ်မက်တွေကရော ရှိနေခဲ့လား။ မသေချာ မရေရာနဲ့ တွေးမိတယ်။ ခံစားချက်တွေ ပြင်းထန်လာလိုက်တာ၊ မချစ်တာ၊ မကြိုက်တာ၊ မကျေနပ်တာ၊ မရောင့်ရဲ မတင်းတိမ်တာနဲ့ပဲ ဧပြီဟာ ပြီးဆုံးတော့မယ်။ မေမှာ ပြန်လည်နိုးထမယ်... အိပ်မက် အပိုင်းအစတွေကို ပြန်ဆုတ်ကိုင်ပြီးတော့ပေါ့။ လမ်းချင်းမတူ လို့ မတွေ့လည်း တယောက်တည်း လျှောက်တတ်နေပါပြီ... အားလုံး ပန်းတိုင်က တူတူပဲလေ။ ၂၀၂၁ ဧပြီလ ၂၁ ရက်

Response to “Myanmar: Pandemic in a Time of Transition”

(1) Preparedness: Timing: Should have been more prepared – President Xi’s visit – Outbreak in China – Myanmar was fully aware of the dangers. However, we did not take any actions until March 13. As the paper said, the committees for COVID-19 was formed only in mid March of 2020. Comparatively, Vietnam and Thailand has already taken full-swing preparations since February. Although the outcomes were not significantly different between Myanmar and Vietnam, we had 6 deaths and Vietnam had zero casualty rate. (2) Testing: The paper mentioned about the testing capacity, which is the lowest in Southeast Asia or even compared to many other LDCs. It implied that the infection rate may have been under-estimated, but more importantly, it showed lack of serious mitigation strategy on part of the government. At this point, we have huge risks of importing cases (our case zero and almost all new cases are imported ones since May) because we have huge migrant worker populations living in Thailand, Malaysia and the rest of Asia. They constitute about 10% of population and they keep returning home due to economic fallouts in these countries. Despite of all these risks, we did not significantly improve our testing capacity although we now had our own certified laboratories and sufficient testing kits donated by several donors. Weaknesses in timely preparations and weak testing capacity have huge implications for economic management. (3) Our late timing made us impossible to restore our normal border trade relations with China when Yunnan has become completely free of virus and they started importing agriculture goods from Myanmar. We cannot sell them efficiently because Chinese health authorities have tightened up health check ups very thoroughly and slowed down the trade flows. Our truckers had to bear a long delay (three or four times longer than normal time) and suffered from higher transaction costs and our farmers got lower price due to these costs. Our poor testing capacity made the government timid in reopening the economy; and we still had restrictions against travels (need several medical certificates) and gatherings (no more than five persons). Comparatively, Vietnam has fully restored their economic operations a month earlier. In short, our economy was hit badly more from government’s restrictions and non-responses rather than from health effects. Legal and regulatory responses: (a) Factory Directives: I like to pick up the devastating incidence of factory directive on April 19 which the authors have highlighted. Although this incidence was seen as a “small error” on part of the government, the unpublished report done by a business association in Myanmar has counted the economic losses of unexpected and sudden factory closure to the businesses (employers) was amount to 30 billion kyat because it affected almost all factories around the country including those in the regions where there is no viral infections. The Social Security Board, the government entity, also had to compensate the workers who were forced to stay home during these factory closures up to 13 billion kyat. The total losses incurred to the employers and workers in the private sector was around 43 billion kyat by this single misstep. The amount of losses is equivalent of 50 billion kyat, the amount the government offered to rescue the hotel and tourism industry, garment industry and SMEs out of its emergency fund—three worst hit industries under COVID-19. You can imagine how costly is a policy misstep and how inadequate is the amount of rescue package. Legal and social enforcement (b) Widespread usage of the laws’ punitive provisions, and sometimes draconian nature of unequal enforcement from one case to the other. The famous case was the trial against a Christian preacher under the Communicable Diseases Law for organizing a gathering of more than five persons. The charge was made by Yangon Regional Government. During the trial period, Yangon Chief Minister was found on record that he organized a religious gathering of more than thirty followers and officials, which he defended as “carrying of official duties as a regional official to kickstart the renovation of religious sites.” Again, Daw Aung San Suu Kyi noted her embarrassment of the double standards; however, the preacher continued with his trial until today and he is likely to be penalized under the law and the Chief Minister continued to serve his duties. Evaluation of response and challenges ahead (c) I would like to compliment my own evaluation of response from economic point of view. We cannot evaluate the responses just from political and regulatory perspectives since COVID-19 affects economies more than public health or political conditions of a country. Although one can conclude the effectiveness of containment measures on the pandemic, we should not overlook very negative consequences of economic fallouts from these containment measures. In case of Myanmar, such measures can be even more devastating than other Southeast Asian economies because we did not have a proper risk-management plan. (d) For example, in Vietnam, they divided the provinces into the category A, B or C, or as in India, red, orange and green. They imposed containment measures based on perceived risk of community transmission so many A list or green zones were less disrupted by the containment measures. In Myanmar, we applied a single treatment on every region, so the economies of many regions that are free of virus were also disrupted by the containment measures. Priorities are given more to public health measures and policy considerations lack proper assessment of economic consequences to the private sector. So far there is no proper assessment of regulatory impact on the businesses nor serious dialogue with business leaders. So far, the government provided relief fund of 100 billion to the private sector, which is about 0.1% of GDP. The fund was established in April and the disbursements were still carried out until today – more than 90 days have passed but not all the eligible private business received these rescue funds yet. These are just some examples of how short-comings on economic dimensions of government response, and I hope we have another seminar like this discuss more on the economic side of the crisis.

အသေးစားနှင့် အလတ်စားလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး

(၁) ၂၀၂၀ မှာ ကြုံတွေ့ရမယ့် အခြေအနေဆိုပြီး IMF ရဲ့ Caught in prolonged uncertainty အစီရင်ခံစာ မှာ သတိပေးထားတာကို ဖတ်လိုက်ရပါတယ်။ ဒုတိယခေါင်းစဉ်အနေနဲ့ challenges and Opportunities for Asia ဆိုတာပြီးတပ်ထားတယ်။ မြန်မာပြည်အနေ နဲ့ရော ဘာတွေကြုံတွေ့ရမလဲ ဆိုတာ ဆက်လက်လေ့လာကြည့်တော့ IMF Myanmar ရဲ့ အကဲဖြတ် အဖွဲ့ ခရီးစဉ်အပြီး ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ သတင်းကြေငြာချက်ကိုလည်း ဖတ်ရှု လေ့လာရပါတယ်။ သိချင်ရင်တော့ ကိုဇေယျသူ ပြန်ရေးထားတာ လည်းဖတ်လို့ရပါတယ်။ ဉီးဇေယျသူကတော့ အနှစ်ချုပ်ပေးထားတယ် ရေရှည်အလားအလာ ကောင်းသော်လည်း စီးပွားရေးတုံ့ဆိုင်း နေသည်။ ဘဏ်များ ပြုပြင်ပြောင်းလဲပါ။ အစိုးရငွေသုံးစွဲပါနှင့် အရည်အချင်းမြှင့်တင်ပါ တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါနဲ့ ဒီလို အခြေအနေ မှာ ဘယ်လို ပြန်တက်မှာလဲ၊ လုပ်စရာတွေ တပုံတပင်နဲ့ ရှိနေတဲ့ အရင်းအမြစ် အကန့်အသတ်နဲ့ ဘာလုပ်ကြမလဲ ဆိုတာ ဆန်းစစ်လေ့လာဖို့လိုပါတယ်။ (၂) ခုဏက ပြောထားတဲ့ IMF အစီရင်ခံစာမှာဖော်ပြထားတာ ၂၀၃၀ ခုနှစ်မှာဆိုရင် ၁၅၀ သန်းသော လူတွေ လုပ်သား အင်အားထဲကို ဝင်လာမယ်လို့လည်းဆိုပါတယ်။ ဒီလိုရှိနေတဲ့ အလုပ် လုပ်နိုင်တဲ့ လူဉီးရေ ရှိနေတဲ့ ဆိုတဲ့ အားသာချက်ကြောင့် ကမ္ဘာ့တိုးတက်မှု အတွက် အင်ဂျင်ဖြစ်မယ်လို့ ခန့်မှန်းထားတယ်။ အလုပ်အကိုင်ဖန်တီးပေးတဲ့ တကယ့် တိုးတက်မှု အင်ဂျင်ဖြစ်ဖို့ ဘက်စုံ ရေရှည်ဆောင်ရွက်သင့်တဲ့ လုပ်ငန်းတွေကိုလည်း အကြံပြုပါတယ်။ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းကတော့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ ပုံစံပြောင်းလာတာနဲ့ အမျှ အသားတင် ထုတ်ကုန်မှာ ပါဝင်မှုနည်းလာသော်လည်း မြန်မာပြည်အတွက်တော့ အရေးကြီးပါတသေးတယ်။ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းသော ကျေးလက် မှီခိုနေသော လုပ်ငန်း ဖြစ်တဲ့အတွက် ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ပြီး ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဝန်ဆောင်မှုကတော့ မြန်မာနိုင်ငံ အတွက်ဆိုရင် ဆက်သွယ်ရေး က အဓိကလို ဖြစ်လို့နေပါတယ်။ အာရှ ဒေသမှာတော့ တိုးတက်မှု အတွက် အဓိက ဖြစ်ပေမယ့် အလုပ်အကိုင်ဖန်တီးပေးနိုင်မှုတော့နည်းပါးပါတယ်။ အိန္ဒိယဆိုရင် ဂျီဒီပီ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းက ဝန်ဆောင်မှုက ရတာ ဖြစ်ပေမယ့် အလုပ်အကိုင် တိုးတက်မှုက ၀.၃% ပဲရှိတယ်လို့သိရတယ်။ စက်မှုလက်မှုကဏ္ဍကတော့ စီးပွားရေးအရရော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အရပါ အရေးကြီးသော ကဏ္ဍဖြစ်လို့ နေပါတယ်။ ဝန်ဆောင်မှုနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် စက်မှုလက်မှုကဏ္ဍ က နိုင်ငံခြားသို့ ထုတ်လုပ်တင်ပို့မှုကနေ အလုပ်အကိုင်တွေ ပိုမိုဖန်တီးပေးနိုင်မယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်။ (၃) ဒီလို ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ဖြစ်နေချိန်မှာ မြန်မာနိုင်ငံမှာရော ဘယ်လို ဖြစ်မှာလဲ။ လက်ရှိနိုင်ငံရေး အခြေအနေ၊ စီးပွားရေး အခြေအနေ၊ ကမ္ဘာ့အခြေအနေမှာ မြန်မာရဲ့ စက်မှုလက်မှုကဏ္ဍ တိုးတက်ဖို့ရော ဘာတွေ လုပ်ဖို့လိုလဲ။ ကဏ္ဍကြီးတစ်ခုလုံးရော မည်သို့ အခြေအနေရှိနေသလဲ။ ပထမဆုံးအနေနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အသေးစားနဲ့ အလတ်စားလုပ်ငန်း ဘယ်လောက်ရှိလဲ ဆန်းစစ်ကြည့်တော့ ၉၀% ကျော်သော လုပ်ငန်းများဖြစ်နေပြီး အဲ့ဒီထဲကမှ အတော်များများ informal sector လို့ခေါ်နေကြတဲ့ မှတ်ပုံတင်ထားခြင်း မရှိသော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်လို့နေပါတယ်။ ဒီလုပ်ငန်းများ အတွက် လုပ်သာကိုင်သာရှိတဲ့ ဝန်းကျင်ရှိပြီး ဈေးကွက်ဖန်တီးပေးနိုင်မယ်ဆိုရင်တော့ မြန်မာ့စီးပွာရေးလည်း တက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတော် အစိုးရ အနေနဲ့လည်း လုံးဝ ဝင်မပါဘဲ ( Laissez-faire) ဆိုတာထက် မှန်ကန်တဲ့ နေရာတွေ မှာ မှန်ကန်တဲ့ အချိန် တွေမှာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ဖို့လိုပါတယ်။ ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ဖို့က မြန်မာ့ MSME တွေ ဘာပြဿနာတွေ ကြုံနေရသလဲ သိဖို့လိုပါတယ်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တုန်းက ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ မှတ်ပုံတင်ထားသော SME များကို သုတေသနပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ အဆိုပါသုတေသန ကတော့ SME များအနေနဲ့ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အခက်အခဲများနဲ့ မည်သည့် အခက်အခဲက ကြီးမားသလဲဆိုတာတွေကို နှိုင်းယှဉ်မေးမြန်းထားတာတွေပါဝင်ပါတယ်။ လုပ်ငန်းများ ရဲ့ အဓိက စိန်ခေါ်ချက်များကို အစီအစဉ်လိုက် တင်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ငွေကြေးအရင်းအနှီးက အများဆုံး ဖြစ်ပြီးတော့ စွမ်းရည်ရှိသော လုပ်သားများ၊ လုပ်ကိုင်ရမည့် မြေနေရာ၊ စိတ်ချ ယုံကြည်ရသော လျှပ်စစ်နဲ့ က နောက်ကလိုက်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အဆိုပါ ထိပ်ဆုံးမှာရောက်နေတဲ့ နှစ်ခုကို ဆွေးနွေးသွားပါမယ်။ ၂၀၁၆ ကမ္ဘာ့ဘဏ် က ပြုလုပ်ခဲ့သော စစ်တမ်း က ပြဆိုထားသော လုပ်ငန်းများ တွေ့ကြုံနေရသော အဓိက အခက်အခဲများ (၄) ပထမဆုံးချေးငွေ အနေနဲ့ ပြောမယ်ဆိုရင်တော့ မြန်မာပြည်သာမက ဘဲနဲ့ အာဆီယံ မှာလည်း ကြုံတွေ့နေရပါတယ်။ ဒါကို ထပ်ပြီး အသေးစိတ်လေ့လာမယ်ဆိုရင် အတိုးနှုန်းမြင့်မားတာ၊ အချိန်တိုတာ၊ လိုသလောက် မရတာ၊ အပေါင်ပစ္စည်းလိုတာ၊ ကြိုးနီစနစ်များပြားတာ၊ ချေးငွေမှာ ဘာကို ပဲ သုံးလို့ရမယ်ဆိုပြီး ကန့်သတ်ထားတာ စသဖြင့် ဆက်လက်လေ့လာလို့ရပါတယ်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လတုန်းက MSME များ ချေးငွေရရှိရေးအတွက် ဖြေလျှော့မှုများပြုလုပ်နိုင်ရန် ညှိနှိုင်းအစည်းအဝေးကို ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ အဆိုပါ ဆွေးနွေးပွဲမှာ တင်ပြချက်အရဆိုရင် MSME များအတွက် JICA SME Two Step Loan ချေးငွေ၊ Credit Guarantee Insurance (CGI) ချေးငွေ၊ မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ်မှ ထုတ်ချေးသည့် SME ချေးငွေ၊ ဂျာမနီဖွံ့ဖြိုးရေး ဘဏ်မှထောက်ပံ့သည့် KFW ချေးငွေနှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ တာဝန်ယူမှုရှိသည့် မြန်မာ SME လုပ်ငန်းများကို အထောက်အပံ့ပေးသည့် Responsible Business Fund (RBF) စအရှိသော ချေးငွေများရှိနေပြီး လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို ပုံစံအမျိုးမျိုး ဖြင့်ထုတ်ချေးနေကြောင်း သိရှိရပါတယ်။ သို့သော်လည်း SME စင်တာသို့ဝင်ရောက်သည့် လုပ်ငန်း စုစုပေါင်း(၇၃၀၈၅)ခု ရှိသော် လည်း လုပ်ငန်း ၂၂၀၇ က သာချေးငွေ ထုတ်ယူကြောင်းသိရပါတယ်။ ဘာကြောင့်မရယူသလဲဆိုတာကို ဆက်လက်လေ့လာကြည့်ပါက အပေါင်ပစ္စည်း၊ လိုအပ်သော စာရွက်စာတမ်းများ၊ လုံလောက်သော ချေးငွေမဟုတ်ချင်း စတာတွေဘဲ ပြန်ကြားရပါတယ်၊ ဒါနဲ့ပတ်သတ်လို့ ဖြေလျော့ပေးနေတာတွေ၊ ပြောင်းလဲလိုက်တာတွေကိုလည်း ၂၀၁၉ ခုနှစ်ဩဂုတ်လတုန်းက လွှတ်တော်မှာ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းက စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်တို့ လုပ်ငန်းသဘောတွေနဲ့ ပေါင်းစပ်ဖြေကြားခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီနေရာမှာ စတင်ချိန် ကနဲ့ မတူဘဲ လုပ်ငန်းတွေ တိုးချဲ့ပြီး ပေးနေတာတွေ၊ ချေးငွေတိုးခြင်း၊ ကာလတိုးချဲ့ပေးခြင်းနှင့် အပေါင်ပစ္စည်း နှင့် စာရွက်စာတမ်းအချို့ကို လျော့ပေါ့ပေးခြင်း အပါအဝင် MSME ပြိုင်ပွဲများတွင် ဆုရတဲ့သူတွေဆိုရင် အခြားလုပ်ငန်းများထက် အတိုးနှုန်း လျော့နည်းပြီးချေးလို့ရတယ်ဆိုတာတွေ အထိပါဝင်ပါတယ်၊ ဒါပေမယ့် ဒါတွေကို ဘယ်သူတွေ သိနေ ထုတ်နေ ရနေပါသလဲ။ လက်တွေ့မှာ ပေးကားပေး၏ မရ ဖြစ်နေတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်နေပါတယ်၊ ဒီနေရာမှာ တိုင်းပြည်အနေနဲ့ ငါတို့တော့ ပေးနေတာပဲ လောက်နဲ့ လုပ်လို့မရဘူးလို့ယူဆပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်နေသမျှ ကျမတို့နိုင်ငံရဲ့ Ease of Doing Business raking မှာဆိုရင် Getting credit score ဆိုတာ ဘယ်တော့မှ တက်မလာပါဘူး။ တခြားလုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်တာတွေလည်း ဒီလို တစ်ခုမှာ သိပ်ဆိုးနေတာကြောင့် ကျန်တာတွေကိုလည်း ဆွဲချသွားပါတယ်။ အောက်ဖော်ပါပုံကတော့ ၂၀၂၀ အတွက်ပါ။ ကျန်တဲ့ ကိစ္စတွေမှာ ရှေ့ရောက်သော်လည်း ဒီနေရာမှာတော့ ကိုယ် က နောက်ဆုံး အဝေးဆုံး မှာ ဖြစ်နေပါတယ်။ Ease of Doing Business လို့ခေါ်တဲ့ လုပ်သာကိုင်သာဝန်းကျင်ကို အကုန်လုံးခြုံကြည့်ပြီးတော့ ၂၀၂၀ အတွက် အာဆီယံထဲက ကိုယ်နဲ့ နီးစပ်တဲ့ နိုင်ငံတွေနဲ့ ယှဉ်ပြီး အောက်ဖော်ပြပါပုံမှာ ဖော်ပြထားတာကို လေ့လာ ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ လုပ်ငန်းစတင်လုပ်ကိုင်တဲ့နေရာမှာ သူများထက်သာ လွန်လွယ်ကူသောလည်း အခြား နေရာများမှာ လွန်စွာဆိုးဝါးနေတာကို လေ့လာသိရှိနိုင်ပါတယ်။ သို့ကြောင့်သာ မြန်မာရဲ့ အခြေအနေဟာ ကမ္ဘောဒီးယားက ၁၄၄ နဲ့ လာအို က ၁၅၄ အောက် နံပါတ် ၁၆၅ မှာ ရှိနေရတာဖြစ်ပါတယ်။ (၅) အထက်ကဖော်ပြသလို ပေးကားပေး၏ မရ ဖြစ်နေပြီး နိုင်ငံရဲ့ လုပ်သာကိုင်သားဝန်းကျင်ကိုတိုင်းတာရာမှာပါ အခြေအနေဆိုးနေတာကို ကောင်းမွန်အောင် လုပ်ဖို့ဆိုရင် သာမန် ဆောင်ရွက်နေယုံနဲ့မရပါဘူး။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ MSME များဟာ စီးပွားရေး လုပ်ငန်း တစ်ရပ်အဖြစ် စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင်မှုနှင့် စီမံအုပ်ချုပ်မှု အလွန်အားနည်းပြီး၊ မိသားစုလုပ်ငန်းပုံစံမျိုး ဆောင်ရွက်ကြတာများပါတယ်။ ဒါ့အပြင် လုပ်ငန်းဝင်ငွေနှင့် အသုံးစရိတ်များကို စနစ်တကျ ခွဲခြားမှတ်သားမှုအားနည်းပြီး လုပ်ငန်းစီမံချက် (Business Plan)၊ လုပ်ငန်းအရ အသုံးစာရင်း (Budget) စသည်တို့ စနစ်တကျထားလေ့မရှိပါ။ ထို့အပြင် ငွေချေးယူရတွင် လိုအပ်သည့် အရေးကြီးသော မှတ်တမ်းဖြစ်သည့် အခွန်ပေးဆောင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ အခွန် ယဉ်ကျေးမှုမှာ အားလုံသိပြီးသား ဖြစ်သည့်အတွက် အကျယ်တဝင့် မဆွေးနွေးလိုပါ။ ယခုနေရာဆိုလိုချင်သည်မှာ အဆိုပါ SMES များကို ဖော်ပြပါလိုအပ်သည့် စွမ်းရည်များရအောင် ဆောင်ရွက်ပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သို့မှသော ပေးကားပေးမရကို ကျော်လွန်ပြီး နိုင်ငံစီးပွားရေးဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေးကို လက်တွေ့ရရှိအောင် ဆောင်ကျဉ်းပေးနိုင်သော ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု ဖြစ်မှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယအချက်ကတော့ ကျွမ်းကျင်လုပ်သာများဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကလည်း လုပ်ငန်းရှင်အများအပြား ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အခက်အခဲဖြစ်ပါတယ်။ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကစလို့ စားသောက်ကုန် ထုတ်လုပ်တဲ့ အသေးစား၊ အလတ်စားလုပ်ငန်းများ၊ ခရီးသွားလာမှု ကဲ့သို့သော ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကနေ အဆင့်မြှင့်ပညာ အခြေခံ လုပ်ငန်းများအထိ ကျွမ်းကျင်လုပ်သား ရှားပါတာကို ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်ကပဲပြုလုပ်ထားတဲ့ သုတေသနကိုကြည့်မယ်ဆိုရင် ကမ္ဘောဒီးယားမှာ လုပ်သားကိစ္စက အဆင့် သုံးမှာရှိနေပြီး လာအိုမှာတော့ အဆင့်လေး ဖြစ်ပါတယ်။ လုပ်သားအခြေပြုလုပ်ငန်း ကို များစွာမီခိုတဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ရဲ့ စိန်ခေါ်ချက်များကိုလေ့လာရင် ကျွမ်းကျင်လုပ်သားရှာပါးမှု အခက်အခဲဟာ ကိုကြည့်မယ်ဆိုရင် နံပါတ်အစဉ်လိုက်ဆိုရင် အဆင့် ငါးမှာ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတာ ဆက်လက်လေ့လာရင် မြန်မာပြည်မှာက တရားဝင် စွမ်းရည်မြှင့်သင်တန်းတွေပေးတာ လွန်စွာနည်းပါးနေပါတယ်။ အောက်ဖော်ပြပါ ဇယားကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် လယ်ပြင်မှာ ဆင်သွားသလို ထင်ထင် ရှားရှား မြင်နိုင်ပါ ဖြစ်ပါတယ်။ (၆) မူဝါဒ ချမှတ်သူများအနေနဲ့ ဒါကို မှန်မှန်ကန်ကန် ရှုမြင်ပြီး ပြည်သူဝန်ဆောင်မှု အနေနဲ့ ဘယ်လိုဖြေရှင်းမလဲ ဆိုတာ စဉ်းစား ဆောင်ရွက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ MSME များအနေနဲ့လည်း သမင်မွေးရင် ကျားစားရင်း ဖြစ်တာနဲ့ သင်တန်းမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နည်းလာ၊ စီးပွားရေးက မကောင်း၊ လျှပ်စစ်မီးက အဆင်မသင့်တာနဲ့ လုပ်နိုင်ခြေနည်းပါတယ်၊ ဒါပေမယ့် ဒီလိုအခြေအနေမှာ မြန်မာပြည်ကို ကူညီလိုသော နိုင်ငံတကာ အဖွဲအစည်းများလည်းရှိနေပြီး သင်တန်းများလည်း ပို့ချလျက်ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် အစိုးရ၊ ပုဂ္ဂလိက နဲ့ အစိုးရ မဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ ဒီလုပ်ငန်းက အလားအလာရှိလာရင် အစိုးရ က ဝင်ရောက် ဆောင်ရွက်ပေးမှုကို တဖြည်းဖြည်းလျော့ချ နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အစ ပထမ မှာတော့ အစိုးရ က ဘယ်နေရာတွေတော့ ဘယ်ရွေ့ဘယ်မျှ လိုအပ်နေတယ်ကစလို့ သင်တန်းဆရာ၊ ပညာရပ်ကျွမ်းကျင်သူများ ကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ လိုအပ်နေသော နေရာများကို မြန်မြန်ဆန်ဆန် အကျိုးရှိရှိနဲ့ မှန်ကန်စွာ ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်သင့်ပါတယ်။ (၇) ယခုလောလောဆယ် နိုင်ငံတကာ သွားရောက်ပြသခဲ့တဲ့ ရွှေတောင်ညိုကြီး လွတ်ကျောင်း ကြက်ဉ ထုတ်လုပ်သူ၊ ကွမ်းဖတ် မှ ပန်းကန် ခွက်ယောက်များ ထုတ်လုပ်သူ၊ အော်ဂဲနစ် ဇီးဖျော်ရည် ထုတ်လုပ်ရောင်းချသူများနှင့် အင်တာဗျူးကို နားထောင်ရပါတယ်။ ယခုလို စွန့်ဉီးတီထွင် လုပ်သူများရဲ့ အခက်အခဲများကို နားထောင်ကြည့်ပါကလည်း အထက်ပါ အခက်အခဲများကိုပဲ နည်းမျိုးစုံနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရကြောင်းနဲ့ မူဝါဒရေးရာ အရ နိုင်ငံတော် အစိုးရရဲ့ ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ပေးမှုကို တောင်းဆိုတာကို သိရှိရမှာဖြစ်ပါတယ်။ အချုပ်အနေနဲ့ ပြန်ပြောရရင် လုပ်စရာတွေများတယ် ဆိုပေမယ့် ဒီကဏ္ဍနှစ်ခုကတော့ လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်ချင်းအားဖြင့် ချက်ချင်း လက်ငင်းအကျိုးကျေးဇူးများလည်း ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျွမ်းကျင်လုပ်သားမွေးထုတ်ပေးမှုကိစ္စများကို အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၊ ပညာရေး၊ စီးပွားကူးသန်း နှင့် ပုဂ္ဂလိက နှင့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ စီးပွားကူးသန်းက ပုဂ္ဂလိက နှင့် ညှိနှိုင်းမှုကိုဆောင်ရွက်နိုင်ပြီး Donor coordination မှာလည်း အလုပ် အကိုင်ဖန်တီးရေးမှာ focal အဖြစ်တာဝန်ပေးအပ်ထားတာ ဖြစ်လို့ ဆောင်ရွက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တဖက်မှာ အလုပ်သမားနှင့် ပညာရေးကလည်း ပုဂ္ဂလိက နှင့် အလုပ်သမားများအသံကိုနားထောင်ပြီး စတင် ဆောင်ရွက်နိုင်ပါတယ်။ (၈) ချေးငွေရရှိရေးမှာလည်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမည့် အဖွဲ့အစည်းများ များသော်လည်း ကဏ္ဍတစ်ခုကို စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်ပြီး စတင်ဆောင်ရွက်သင့်ပါတယ်။ လက်ရှိ ခက်ခဲနေသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနဲ့ ကင်းလွတ်ပြီး ဆောင်ရွက်နိုင်သော ကဏ္ဍကို စတင်သင့်ပါတယ်။ မူဝါဒ တစ်ခု စည်းမျဉ်းတစ်ခု ချမှတ်ပြီး ကဏ္ဍအားလုံးကို လိုက်နာ ဆောင်ရွက်ရမည်ဆိုပြီး သတ်မှတ်လို့ကတော့ ရွှေပြည်တော် မျှော်တိုင်း ဝေးနေအုံးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာ့ MSEM များအောင်မြင်ပြီး အလုပ်အကိုင်များစွာ ဖန်တီးပေးနိုင်ပါစေ။

လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး

ဆရာဉီးတင် ထွဋ်ဦးနှင့် ဦးဇေယျသူတို့၏ တိုင်းပြုပြည်ပြု ၂၀၂၀ စကားဝိုင်းကိုနားထောင်ရင်း ဖတ်ဖူးပြီး မှတ်စုထုတ်ထားတဲ့ မောင်ထင်ရဲ့ စာအုပ်ကို သတိရမိပါတယ်။ စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ ဆိုတာ တိုင်းပြည်လူဉီးရေရဲ့ ၆၅ရာခိုင်နှုန်းကျော် မှီခိုနေကြပြီ ကျေးလက်ဒေသလူတွေအတွက် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းဖန်တီးပေးရာ အဓိက လုပ်ငန်းကြီးဖြစ်လို့နေပါတယ်။ စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကို ဉီးဆောင်မည့်သူဟာ သာမန်လူဖြစ်လို့တော့မရပါဘူး။ စိုက်ပျိုးရေး ဘောဂဗေဒ၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ သိပ္ပံပညာ၊ စက်မှုလက်မှုနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ နှင့် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်တွေကို သိရှိနားလည်ပြီး မပျင်းမရိ လိုက်စားနိုင်မှ ရပါမယ်။ စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍကိုဉီးဆောင်မည့်သူ မဆိုထားတဲ့ တောင်သူလယ်သမားတွေ တောင် ဘာကြောင့် ဘာတွေ လေ့လာလိုက်စားတတ်မြောက်ဖို့လိုသလဲဆိုတာ မောင်ထင်ရဲ့ စာအုပ်ထဲကနေ ကောက်နှုတ်တင်ပြလိုက်ပါတယ်။ မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ တခေတ်ဆန်းသစ်ပြီး တောင်သူဉီးကြီး ‌ဒေါ်ကြီးတွေ၊ မောင်လေး ညီမလေးတွေ အောင်မြင်ကြပါစေလို့ဆန္ဒပြုပါတယ်။ အထောက်အပံ့ကောင်း ဖြစ်အောင်လည်း ကြိုးစားနေပါတယ်လို့ ပန်ကြားလိုပါတယ်။ မောင်ထင်၏ ၁၉၆၅ မတ်လ ၂ ရက်နေ့ထုတ် ဟံသာဝတီ သတင်းစာ၌ ရေးသားခဲ့သော ဆောင်းပါး မှ ကောက်နှုတ်ချက်ကို ဖတ်ရှုတော်မူပါ။ (စကားချပ်..ယနေ့ထိ ခေတ်မီနေဆဲဖြစ်ကြောင်းတွေ့ရပါလိမ့်မယ်) “ယနေ့လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးစနစ်မှာ သိပ္ပံပညာနှင့်ယှဉ်သောစနစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တောင်သူလယ် သမားတို့ပညာတတ်ဖို့အရေးသည် အလွန်အရေးကြီးပေသည်။ စက်မှုလယ်ယာဟုဆိုလျှင်ပင် စက်အကြောင်းနား လည်ရတော့ပေမည်။ ငါးမြှောင်တောင်ပိုးတိုက်ဖျက်ရေးဟုဆိုလျှင်ပင် ရုက္ခဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒစသည်တို့နှင့်တကွ ပိုး အကြောင်း၊ မွှားအကြောင်း၊ ကပ်ပါးအကြောင်းနားလည်ရတော့ပေမည်။ ဆန်စပါးဝယ်ရေးစီမံကိန်းစသည်တို့ဆို သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဘောဂဗေဒသဘောတရားများကို ခေါက်မိကြရပေတော့မည်။ ထို့ပြင် ယနေ့လယ်ယာစနစ်ထဲတွင် မွေးမြူရေးစနစ်ရောက်ရှိနေပြီ။ ယခင်က စိုက်ပျိုးရေး ချည်းသပ်သပ်ကို လုပ်ကိုင်နေရာမှ ယခုအခါစိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးကိုပါ ဖက်တွဲလုပ်ကိုင်လာခြင်းမှာ တော်လှန်ရေး၏လက္ခဏာတစ် ရပ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော်အခါ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေး သိပ္ပံပညာရပ်တို့ကို ကျွန်ုပ်တို့တောင်သူလယ်သမားများ တက်ကျွမ်းကြရတော့မည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့တောင်သူလယ်သမားတို့သည် ပညာရှင်လယ်သမားဘဝသို့ ရှေးရှု နေကြပြီဖြစ်သည်။ ဤသည်ကား အဝိဇ္ဇာကိုတော်လှန်သည့် သဘောပင်ဖြစ်ချေသည်။ တောင်သူလယ်သမားတို့ သည် တက္ကသိုလ်မှာ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံဘွဲ့များကို မယူပဲနေသည့်တိုင်အောင် မိမိတို့စိုက်ပျိုးရာ လယ်ကွင်း၊ ခြံမြေ၊ ဥယျာဉ် စသည်တို့မှ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံဘွဲ့များ ပေးအပ်နေသည်ကို ခံယူကြရပေလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့တော်လှန်ရေး ကြီးတစ်ရပ် ဖြစ်ထွန်းနေပုံကို ဉာဏ်မျက်စိဖြင့်ယှဉ်၍ ကြည့်ပြီးလျှင် ထိုတော်လှန်ရေးနှင့်အတူ ကြီးပွားတိုးတက် အောင် ဆောင်ကြဉ်းနိုင်ကြပါစေရန် မေတ္တာရှေ့ထား၍ တိုက်တွန်းအပ်ပါသတည်း။” မောင်ထင် မောင်လေး ညီမလေးတွေရောလို့ရေးရတာ.... လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်က စလို့ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းကို တခေတ်ဆန်းသစ်စေပြီး Digital Agriculture နဲ့ စိုက်ပျိုးရေးကို စနစ်တကျ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ကြိုးပမ်းနေတဲ့ လူငယ်တွေ အများကြီးကို တွေ့ရလို့ပါ။ ဆရာဉီးတင်ထွဋ်ဦးပြောသလို ကွန်ပျူတာ၊ တယ်လီဖုန်းနဲ့ တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးရေးပညာပေးကို နှစ်ဆတိုးပြီးလုပ်ရတော့မှာပါ။ အခက်အခဲလေးတွေ ရှိသော်ငြားလည်း အလားအလာတွေ အလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ဆောင်ရွက်နေသူတွေ ရှိနေပါတယ်။ ပိုမို အရှိန်မြှင့်နိုင်အောင် လိုအပ်တာများ ကူညီဖြည့်ဆည်းပေးမယ်ဆိုရင် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံကို စက်မှုလက်မှု ကဏ္ဍဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် လုပ်နိုင်ပြီး ဆင်းရဲမှုတွင်းထဲက ကိုယ့်ဖာသာ ထွက်နိုင်ကြမှာ ဧကန်မလွဲပါ။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ငုဝါဝင်း

ခြေ, စစ်ပွဲများ နဲ့ တွေးမိတွေးရာ - ၁

စာရေးမယ်ဆိုပြီး မရေးဖြစ်ဘူး။ ပြန်မမျှဖြစ်တာ လို့ပြောရင် မှန်ပါလိမ့်မယ်။ သေချာမရေးမိတော့ မှတ်စု တိုအနေနဲ့ပဲ သိမ်းထားဖြစ်တယ်။ သုတေသီတစ်ယောက် အဖို့ကတော့ ကိုဗစ် တရုတ်ပြည်မှ စဖြစ်တည်းက ကိုဗစ်နဲ့ပတ်သတ်ပြီး အလုပ်တွေပိုများလာတာ ခုထိပါပဲ။ ကိုယ်ဝါသနာပါတာလေးလုပ်နေရလို့ သာ တော် တော့တယ်။ သတင်းတွေကလည်း တနေ့ တမျိုးမရိုးရ။ ကိုဗစ်၊ စစ်၊ နိုင်ငံရေး သတင်း တွေနဲ့ တနေ့ တနေ့ ကွန်ပျူတာရှေ့ မှာ သတင်း အတင်းမျိုးစုံလည်း ဖတ်ရ၊ နာရတယ်။ စိတ်တွေလည်း ညစ်ရ၊ ပျော်ရ၊ ဝမ်းနည်းရ၊ ဒေါသထွက်ရ၊ ရသအစုံပေါ့လေ။ ဒါနဲ့ တလောက လူတစ်ယောက် က သတ်သေပြီးတော့ သူသတ်သေတာကို live လွှင့်သွားသတဲ့။ အဲ့တာကို ပြန်ကူး ပြန်လွှင့်ကြတာလည်းရှိကြတယ်။ ထူးပြီး မအံ့ဩတော့ဘူး။ clickbait တွေက ကူးထားပြန်လွှင့်ပေါ့။ လူတွေက သေတဲ့သူကို ပစ်ပစ်နှစ်နှစ် အပြစ်ပြောတာ၊ ကျန်တဲ့ အိမ်သူကို အပြစ်ပြောတာတွေလည်း မအံ့ဩဘူး။ အံ့ဩမိတာက မကြည့်ရသေးလို့ တောင်းတဲ့သူနဲ့၊ download လုပ်ထားတယ်။ DM လုပ်လိုက်မယ် ပြောတဲ့သူတွေရယ်။ ကျနော် နှစ်ခါပြန်ကြည့်ပြီး ပြီ သူက ဘယ်အချိန်မှာ ဘယ်လိုလုပ်တာ၊ လာကြည့်သူက ဘယ်လိုဆိုပြီး ပြောထားတာကိုပါ။ တစိမ့်စိမ့်ထို င်ကြည်နိုင်လောက်အောင် နှလုံးသားတွေ မာသွားကြပြီလား။ ဘာတွေကများ ဒီလိုဖြစ်စေတာလဲ စဉ်းစားရင် စာရေးဆရာ မင်းလူရေးတဲ့ ခြေ, စစ်ပွဲများ ဝတ္ထုတိုလေးက တခါ ခေါင်းထဲ ပြန်ရောက်လာတယ်။ ဒါနဲ့ပတ်သတ်လို့က ရေးချင်တာကြာပြီ၊ သုတေသန စာတမ်းတွေ ဖတ်ရှု လေ့လာပြီးမှ ရေးရမယ်ဟာလို့ထင်တယ်။ မလုပ်နိုင်သေးတာနဲ့ မရေးဖြစ်တာ။ ခုလည်း သုတေသန မလုပ် ရသေးဘူး၊ ထင်တာကိုပဲ ရေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီ ခြေ, စစ်ပွဲများ ဝတ္ထုတိုလေးက စစ်ပွဲသတင်း တင်ဆက်တာတွေ အကြောင်းကို ဘောလုံးပွဲ နဲ့တင်စားပြီးပြောထားတာ။ သတင်းတင်ဆက်ပုံတွေ ကောင်းလွန်းတာကြောင့် စစ်ပွဲသတင်းတွေက ဖျော်ဖြေရေးလို ဖြစ်လာကြောင်း ရေးထားတာ။ ဘောလုံးပွဲတွေလိုပဲ အသင်းတွေဖွဲ့ ဖြစ်ကြ၊ ဘောလုံး ရာသီနဲ့ အချိန်တွေ သတ်မှတ်ပြီး ကန်ကြတာမျိုး ဖြစ်လာကြလို့ ရေးထားတယ်။ အဲ့ဒီမှာ ဘာစဉ်းစားမိလဲဆိုတော့ မြင်ပါများတော့ မထူးဆန်းတော့တာမျိုးတွေ ဖြစ်လာတာလား။ ဒါတွေလည်း နေရာအနှံ့ဖြစ်နေတာပဲ။ ငါ မကူလည်း တယောက်ယောက်ကူလိမ့်မယ်။ လုပ်လိမ့်မယ်ဆိုပြီး ဖာသိဖာသာ စိတ်တွေများ ဖြစ်လာကြမလား လို့ တွေးပူမိတယ်။ မသိစိတ်ထဲမှာ စိမ့်ဝင်နေပြီးတော့ မသိမသာ ခံစားမှုတွေ ကြမ်းလာကြပြီလားလို့ စဉ်းစားမိတယ်။ ကိုယ့်စိတ်ခံစားချက်ကရော ဘယ်လိုမျိုး ဖြစ်နေပြီလဲလို့ တွေးမိပါတယ်။ စိတ်နှလုံးချမ်းသာစေဖို့ရာ စာများများဖတ် များများတွေးဖို့။ တခုခုဆို ထစ်ခနဲ့ မခံစားဖို့၊ လက်မြန်ခြေမြန် မတုံ့ပြန်ဖို့၊ အသိလေးရှိဖို့ ကျင့်ရအုံးမယ်။ ခရီးကတော့ ဝေးတယ်။ မှတ်ချက်။ ဓါတ်ပုံက ကျောင်းတုန်းက basketball ပွဲသွားအားပေးတုန်းကရိုက်ထားတာ။ ဘောလုံးပွဲ ပုံမရှိလို့။

ကိုယ့်အတွက် ကိုယ်တောင်းတဲ့ နှစ်သစ်ဆုတောင်း

ကိုဗစ်-၁၉ ကာလမှာ ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့လောက်ကစလို့ အိမ်ကနေ အလုပ် လုပ်ဖြစ်ပါတယ်။ အတက်နေ့ တစ်ရက်ပဲ ပျင်းလိုက်တာလို့ ဖြစ်မိပြီး တစ်ရက်ပြီး တစ်ရက် အချိန် ကုန်မှန်းမသိအောင် အလုပ်များပါတယ်။ ကြားချိန်လေးတွေမှာတော့ လျှောက်ပွား၊ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ ဗွီဒီယိုပြောကြနဲ့ ည အထိ အလုပ် လုပ်ဖြစ်တယ်။ ဖတ်ချင်ပြီး မဖတ်ဖြစ်သေးတဲ့ စာအုပ်တွေလည်း ဖတ်ရင်း ဆရာတာရဲ့ စိတ်ရွှင်လန်းစေသော စကြာ ကိုဖတ်ဖြစ်တယ်။ စိတ်မနော ရွှင်လန်းစေအောင် ဘီးစကြာ ဆောင်တဲ့။ မန္ဒလ ဆိုတဲ့ စက်ဝိုင်းပေါ့။ လျှို့ဝှက်တဲ့ စက်ဝိုင်းပုံရှိတယ်တဲ့။ အဲ့ဒီ ဘီးစကြာက အဝိုင်းအဝန်းတွေ လည်နေတာ။ အဲ့ဒီဘီးလေးတွေ တပြိုက်နက်တည်းလည်နေသတဲ့လေ။ ဆရာတာက လောက သို့ဝင်ခြင်း ဟာ ဗဟိုပုံတောင်း ဖြစ်ပြီးတော့ သတိရှိအောင် အားထုတ်ခြင်း က ပထမ အဝန်း၊ မိသားစုက ၊ အလုပ် ၊ နိုင်ငံအရေး နဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် တို့က ဒုတိယအဝန်းထဲမှာ ပါတယ်။ ကြင်နာခြင်းဖြင့် ကိစ္စများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ နည်းလမ်းသစ်များရှာခြင်း၊ ကိစ္စများမြောင်ကြားမှာ သက်တောင့် သက်သာရှိခြင်း နဲ့ စိတ်ရွှင်လန်းမှုကို အများကို မျှခြင်း ကတော့ တတိယအဝန်းမှာပါ ပါသတဲ့။ အဲ့ဒီ အဝန်းလေးတွေ တပြိုင်တည်းလည်မှ စိတ်ရွှင်လန်းချမ်းသာသတဲ့။ လည်နေအောင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ရမယ်တဲ့။ ကရုဏာလည်းထားပါလို့ပြောတယ်။ ဉာဏ်ပညာ အမြော်အမြင်နဲ့ ကရုဏာဟာ ကျင့်ရမယ့်တရားတွေ။ ကျင့်မယ်၊ အကျိုးဆောင်မယ်၊ လေ့လာဆည်းပူးမယ်။ ကရုဏာလေးလည်း ထားပေးရမယ်တဲ့။ ကိုယ့်ကိုကိုယ် သုံးသပ်တော့ အဝိုင်းတွေ တပြိုက်နက်တည်း လည်မနေဘူး။ အဲ့ဒီတော့ ကိစ္စများမြောင်မှာ သက်တောင့် သက်သာမရှိ။ ခံစားလိုက်၊ စိတ်တိုလိုက်နဲ့ပေါ့။ တိုတိုပြောရရင် သတိမရှိဘူးပေါ့။ နှစ်သစ်မှာတော့ သတိပိုထားဖို့ ကြိုးစားရမယ် လို့မှတ်တယ်။ မုဒိတာလေးလည်း ထည့်ရမယ်။ အောက်စဖို့ဆရာတော်ပြောတာ.... ဒေါသထွက်တာ မုဒိတာမပါလို့တဲ့။ သတိ၊ ကရုဏာနဲ့ မုဒိတာပိုထည့် နိုင်တဲ့ သတိရှိတဲ့သူ ဖြစ်အောင် ကြိုးစားနိုင်တဲ့သူသာ ဖြစ်ရလိုတယ်။

ယုံကြည်ချက် တစ်ခုတော့ ရှိနေတယ်

နေ့ မနက် ဈေးသွားတော့ ငါးတန်ခေါင်းတွေ တွေ့တာနဲ့ ဖေဖေချက်ကြွေးလေ့ရှိတဲ့ ငါးခေါင်းချဉ်ရည် ချက်မယ်ဆိုပြီး ဝယ်လိုက်တယ်။ တစ်ခေါင်း ငါးရာကျပ်နဲ့ သုံးခေါင်း။ တစ်ခေါင်း ကိုလေးစိပ် စိတ်ပေးလိုက်တယ်။ ရုံးပတီသီးလေးတွေ က တစ်စည်း ငါးဆယ်တဲ့၊ ၆၅ နှစ် အဘွားအိုရောင်းနေတာနဲ့ လေးစည်း ဝယ်တယ်။ မန်ကျီးသီး ကုန်နေတာနဲ့ ၁၀၀ ဖိုးဝယ်တယ်။ မုံညှင်းဖူးလေးတွေ တစ်စည်း တစ်ရာနဲ့ ပြုတ်စားဖို့ နှစ်စည်းဝယ်တယ်။ တရုတ်က လာတဲ့ ဆိုတဲ့ ပန်းသစ်တော်ကို ကျော်ပြီး တစ်လုံးလေးရာကျပ် ထောပတ်သီးကို ကံစမ်းလိုက်တယ်။ မုန့်ဟင်းခါး၊ အုန်းနို့ခေါက်ဆွဲ၊ နန်းကြီးသုတ်၊ ကြက်သား ပလာတာ၊ အုန်းထမင်း၊ Hummus အကုန် လုပ်တတ်ပေမယ့် ချဉ်ရည်ဟင်းက ကိုယ့်အားနည်းချက်မို့ youtube မှာရှာကြည့်တယ်။ ငါးခေါင်းမျှစ်ချဉ်တို့ ငါးခေါင်းဟင်းချိုတို့ပဲတွေ့တယ် အိမ်ကချက်ပုံချက်နည်းမတွေ့။ မမကြီးကို ဆက်ပြီးမေးရတယ်။ မမကြီး က အကုန်ချက်တတ်တယ်။ သူမသိတာ ဘာမှ မရှိ။ မဆလာ၊ ဆားနဲ့ ဆနွင်းနဲ့ ဂျင်းလေးနည်းနည်း ထည့်ပြီးနယ်ထား၊ ဆီသတ်ပြီး ချက်၊ ကျက်ခါနီးလေး ရုံးပတီသီးထည့်ပြီးမှ မကျီးမှည့်ကို ရေများများနဲ့ ထည့်တဲ့။ မြန်လိုက်တာ ကောင်းလိုက်တာမှ၊ နေ့လယ်စာရော ညစာရော စားရတယ်။ အိမ်မှာဆိုရင်တော့ နံပြားနဲ့ အီကြာကွေးနဲ့ ပေါင်မုန့်ကြမ်းနဲ့ ဘာနဲ့ပေါ့။ နေပြည်တော် တော့ ဒီလိုပဲစားရတယ်။ ဟင်းချက်နေရင်း သတင်းနားထောင်နေမိတယ်။ ဩစတေးလျမီးလောင်တဲ့ အကြောင်းတွေ ကြည့်ဖြစ်ရာကနေ ကိုယ်တို့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကြီး အတော်ပျက်ဆီး ယိုယွင်းနေပါပေါ့လား။ မြန်မာပြည်မှာလည်း မိုးတွေ ရွာနေတယ်။ တောင်သူတွေ ဘယ်လိုနေပါ့မလဲ တွေးမိ။ တလက်စတည်း မနှစ်က မွန်ပြည်နယ် ရေကြီးမှု နောက်ဆက်တွဲ ဘာတွေ လုပ်ဖြစ်ပါလိမ့် ကိုရောက်သွား။ နွေရာသီတောင်ရောက်တော့မှာဘဲကို ဆက်တွေးမိ၊ ရေရှားတော့မှာဘဲ ကနေ ပြီးခဲ့တဲ့ တပတ်က မြေအောက်ရေ ဉပဒေကြမ်း ကို ခုန်ကူးသွားတယ်။ သေချာမဖတ်ရသေးတာရယ် နားမလည်တာရယ် နဲ့ ဘယ်သူ သုံးသပ်ထားလဲ လိုက်ရှာရအုံးမယ်နဲ့ အတွေးတွေ ဆက်နေမိတယ်။ နောက်တော့ ငါးတန်မြည်းကြည့်ရင်း ငါးတန်ဆီ အတွေးက တချက်ပြန်လည်သွားတယ်။ ငါးတန်ချက်ရာကနေ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အကြောင်း စဉ်းစားမိလို့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကိစ္စကို ကိုယ်ဘယ်တုန်းက စ စိတ်ဝင်စားမိလို့ ဆိုတဲ့အထိပါ အတွေးဆက်မိတယ်။ ဒီကနေ့က အလုပ် လုပ်ရပေမယ့် ရုံးမတက်ရတော့ အေးအေးဆေးဆေး ဆက်တွေးနေနိုင်တယ်။ ၂၀၀၄ လောက်ကလို့ထင်တယ်။ စာအုပ်အဟောင်းဆိုင်ကနေ ဝယ်လာတဲ့ ဆရာချစ်စံဝင်းရဲ့ စာအုပ်ထဲမှာ ငါးတန် အထီးကြီးဆိုတဲ့ ဝတ္ထုတိုလေး တစ်ပုဒ်ဖတ်ရတယ်။ ငါးတွေ ရှားလာပြီးဈေးကြီးလာတဲ့အကြောင်းနဲ့ ငါးသားပေါက်ရာသီမှာဆိုရင် ငါးဖမ်းပိုက်တွေကို ဘယ်လိုထားရတယ် ဘာကြောင့်ထားရတယ်ဆိုတာ နဲ့ ငါးတန် သဘာဝ တွေနဲ့ သယံဇာတ ရှားပါးလာတာကို စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရေးသားထား ဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီကနေ စတင်စိတ်ဝင်စားလာပြီး ရှာဖွေ ဖတ်လာခဲ့ရာကနေ ဆရာမင်းလူရေးတဲ့ ငါးလေးတစ်ကောင် ဖမ်းမိတယ်နဲ့ ဖူးစာရှင်ကိုရွေးတော့မည် ကို ဖတ်မိတဲ့အချိန်မှာတော့ ပိုမိုနားလည်လာတယ်။ အဲ့ဒီအချိန်ကတော့ ဆရာအုန်းတို့ ထုတ်တဲ့ စာအုပ်တွေလည်း ထုတ်နေပြီဆိုတော့ ပိုမို ဖတ်လို့ လေ့လာလို့ရလာတဲ့ အချိန် ဖြစ်လာပါတယ်။ အားလုံးကိုလည်း ဖတ်ကြည့်ကြစေချင်ပါတယ်။ ဆရာမင်းလူ ရဲ့ စာအရေးအသားကောင်းချက်ဆိုတာ သယံဇာတ ရှားပါလာမှုနဲ့ နောက်ဆိုရင် သဘာဝ ပစ္စည်းတွေက ပိုမိုတန်ဖိုးရှိလာပုံကို ပြောင်မြောက်စွာရေးသားထားတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း ကိုယ့်ကိုတော့ တည့်တည့်ထိတဲ့ အထိတော့ မကြုံသေးဘူးပေါ့လေ။ နောက်တော့ နာဂစ်နဲ့ ကြုံရတဲ့ အခါ တော့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကြီးပြောင်းလဲလာမှုက ကိုယ့်ကို တည့်တည်ကိုဝင်တိုးပြီး သိလာရပြီ။ ကူကြကယ်ကြ ဝိုင်းဝန်းကြတဲ့ ကိုယ်လည်း ဖျာပုံမှာ အခြေစိုက်ပြီး အလုပ် လုပ်ဖြစ်တယ်။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဧရာဝတီဒေသရဲ့ နွေရာသီ ရေချို ရေရှားပါးမှုတွေ၊ အငန်ဓါတ်ဝင်တဲ့ လယ်မြေကိစ္စတွေ၊ ဒီရေတော ပြုန်းတီးမှုနဲ့ ဆိုင်ကလုန်းစင်တာလိုမျိုးတွေ ပိုမိုလေ့လာရတယ်။ နောက်တော့ တောင်သူလယ်သမားတွေရဲ့ လူမှုဘဝ ပြန်လည်မြှင့်တင်ရေးကိစ္စတွေအထိ ကံကောင်းစွာနဲ့ပဲ လေ့လာဆည်းပူး လုပ်ကိုင်ခွင့်ရခဲ့တယ်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကြီးပျက်ဆီးနေပြီဖြစ်လို့ စောင့်ရှောက် ထိန်းသိမ်းဖို့ ဆိုတာတွေလည်း ပိုမိုကျယ်လောင်လာချိန်ဖြစ်နေတာပေါ့။ အဲ့လိုအချိန်မှာ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက ငါးသမားတွေ ကူညီဖမ်း ရေကြီးတုန်းက မျောပါပျောက်ဆုံးသွားတဲ့ အတွက် ပစ္စည်းတွေ ပေးလိုပါတယ် ဖြန့်ဝေပေးပါလို့လာတယ်။ သူတို့ ကိရိယာပစ္စည်းတွေ လာချိန်မှာတော့ ပစ္စည်းများဟာ ကောင်းလွန်း ပြည့်စုံလွန်းပါတယ်။ ပြည့်စုံလွန်းတာမှ ဘာငါးမှ မကျန်အောင်ကို ဖမ်းနိုင်အောင် အသေးစိတ်လွန်းပါတယ်တဲ့။ တဖက်နဲ့ ပြန်ညှိနှိုင်းတော့ ဝေသာဝေသာပေးလိုက်ပါ အဓိက က ကုန်ဖို့ပါပဲတဲ့။ ဒီအဖြစ်အပျက်က ခုထိ မမေ့သေးတဲ့ အတိတ်က ရင်နာစရာခံစားချက်ပါ။ ဒါကိုကျော်လွှားဖို့ ဘာလုပ်မလိုတာက ပညာသင်ဖို့ ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒီလိုနဲ့ ကျောင်းဆက်တက်ဖို့ ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ပိုမိုခိုင်မာလာပြီး ကြိုးစားဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ကျောင်းတက် ပြန်လာ ရ ရာ အလုပ် ကို ဝင်လုပ်၊ လုပ်ချင်တဲ့ အလုပ်ရဖို့ ကြိုးစားပြောင်း၊ ကျောင်းထပ်တက်နဲ့ အလုပ်ပြန်လုပ်နဲ့၊ ဝါသနာပါရာကို လုပ်ရင်း ကိုယ့်ရည်ရွယ်ရာ အိပ်မက် တွေရှိတဲ့ လမ်းကြောင်းကို ရောက်ဖို့ ခရီးနှင်နေပါတယ်။ စတင်ကာစမှာပဲ အဖျက်အမှောက်မျိုးစုံကြုံရပေမယ့် လက်ငင်းအကျိုးကျေးဇူးတွေလည်း အများကြီးခံစားရပါတယ်။ “Shoot for the moon. Even if you miss, you'll land among the stars.”Norman Vincent Peale ဆိုသလိုဘဲ မျှော်မှန်းထားတဲ့ ဆီမရောက်သေးခင်မှာတော့ ကြယ်တွေရဲ့ အကျိုးကျေးဇူးကို ခံစားရလျက်ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့်မိုလို့ လောကဒဏ်တရား (ချီးကျုး ကဲ့ရဲ့ ချွေရံ နည်းပါး ပေါများ) တွေကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် ကျင့်ရင်းနဲ့၊ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းများရဲ့ စောင်မ ကြည့်ရှုမှုကြောင့် ယုံကြည်ရာ ရည်ရွယ်ရာပန်းတိုင်ကိုရောက်မယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက်က ရှိပါတယ်။ တတ်နိုင်သလောက်လည်း Plastic တွေလျော့သုံး၊ ဖော့ဘူးတွေကတော့ မသုံးတာကြာပြီ၊ တတ်နိုင်သမျှ အလေအလွင့်မရှိအောင် ကြိုးစား။ မုဒိတာ စိတ်နဲ့ အလုပ် လုပ်မယ်လို့ စိတ်ကူးတယ်။ ငါးအကြောင်း အသေးစိတ်ကိုတော့ နောက်မှရေးပါအုံးမယ်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာသူများနေ့ အထိမ်းအမှတ်

ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့ နေပြည်တော်မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာသူများနေ့ အခမ်းအနားကို ကျင်းပပါတယ်။ ဒီနှစ်အတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာသူများနေ့ ဆောင်ပုဒ်ကတော့ “လူမှုစီးပွားကောင်းစေဖို့ ကောင်းစွာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာစို့” (Migration and Social Cohesion) ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် မှာ တမ္ဘာလုံး မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာသူ စုစုပေါင်း ၂၇၂ သန်းရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။ အားလုံးသိထားတဲ့အတိုင်း မြန်မာနိုင်ငံက နေ နိုင်ငံတကာကို ရွှေ့ပြောင်းအလုပ် လုပ်ကိုင်သူတွေလည်း တနေ့တခြား တိုးတက်များပြားလက်ရှိပါတယ်။ အိမ်နီးခြင်း ထိုင်းနိုင်ငံမှာဆိုရင် ၅သန်းထိ ရှိနေပြီလို သိရပါတယ်။ အဲ့ဒီထဲကမှ ၃ သန်း ကတော့ တရားမဝင်နေရောက်လုပ်ကိုင်နေတယ်လို့သိရှိရပါတယ်။ ထိုင်းနိုင်ငံအပြင်၊ မလေးရှား၊ စင်ကာပူ၊ တရုတ်၊ UAE၊ ကာတာ အပြင် အခြားဉရောပ နိုင်ငံများသို့လည်း သွားရောက် လုပ်ကိုင်နေကြကြောင်းသိရှိရပါတယ်။ တော တွေ တောင်တွေ မြစ်ချောင်း ပင်လယ်ကို ဖြတ်ပြီး တရားဝင် လမ်းကြောင်းရော တရားမဝင် လမ်းကြောင်း ကပါ အခြား နိုင်ငံ ကိုသွားရောက် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်လုပ်ကိုင်တယ်ဆိုတာ ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ အလုပ် အကိုင်တွေရရှိဖို့၊ ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ ဘဝ အနေအထားရရှိဖို့၊ ပညာသင်နိုင်ဖို့ အစရှိသဖြင့် မျှော်လင့်ချက် တပွေ့တပိုက်နဲ့ သွားကြတာပါ။ ဒီလိုသွားတဲ့နေရာမှာ မိမိ ပိုက်ဆံ စိုက်ထုတ်ပြီး သွားတာရော၊ ရွှေ့ပြေင်းသွားလာ ကုန်ကျစရိတ် မတတ်နိုင်လို့ ပေါင်နှံ ချေးငှားပြီးသွားရတာ၊ အေဂျင်စီက စိုက်ပေးပြီးတော့ လခ ထဲက လတိုင်း ပြန်ဆပ်ရတာ…။ တဖက်ကိုရောက်ရှိ သွားရင်လည်း ရရှိတဲ့အလုပ်မှာ အဆင်ပြေတာ မပြေတာ တွေ မျှော်လင့်ထားတဲ့ အတိုင်း မဖြစ်လာရင် (3 Ds Job) ကိုကြုံရရင် မငြင်းနိုင်ဘဲ သည်းခံလုပ်ရတာတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ (Dirty, Dangerous and Demeaning Jobs) ညစ်ပတ်၊ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အလုပ်တွေ အပြင် ဘဝဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေတဲ့ အလုပ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုမျိုး တဖက်မှာ ဘာဖြစ်မလဲ မသိဘဲ သွားရောက် အလုပ် လုပ်ကိုင်တဲ့သူတွေလည်း လွန်စွာများပါတယ်။ ကံကောင်းပြီး အလုပ်အကိုင် အဆင်ပြေသူများလည်းရှိသလို ဘာသတင်းမှ မရ အစပျောက်သွားသူတွေလည်း ရှိပါတယ်။ မွန်ပြည်နယ်မှာ လုပ်ထားတဲ့ သုတေသနမှာဆိုရင် ရွှေ့ပြောင်းအလုပ် လုပ်ကိုင်သူ ရှိတဲ့အိမ်တွေဟာ အခြားသူများထက် အခြေအနေပိုကောင်းတာကိုတွေ့ရှိရပါတယ်။ ခုလောလောဆယ် အခြေအနေကောင်းပေမယ့် နောင်ရေး အဆင်ပြေအောင်က ငွေတွေကို စီမံသုံးစွဲတဲ့ မိသားစုများ အခန်းကဏ္ဍက လွန်စွာအရေးကြီးပါတယ်။ ဒါကို စနစ်တကျ စီမံသုံးစွဲမှုမရှိဘဲ (နောင်ရေးကိုမစီမံဘဲ)၊ စားသုံးမှုမှာဘဲ ကုန်မယ်ဆိုရင် ရွှေ့ပြောင်းအလုပ် လုပ်ကိုင်မှုကနေ အကောင်းသံသရာသို့ မဖောက်ထွက်နိုင်ဘဲ မိဘများက တဖက်နိုင်ငံသွားအလုပ် လုပ်၊ ကလေးကလည်း ပညာမတတ်၊ ကြီးလာတော့ သူလည်း သွားအလုပ် လုပ်နဲ့ အဆိုးသံသရာ လည်နေနိုင်ပါတယ်။ နောက်တခုကလည်း သွားရောက် အလုပ် လုပ်ကိုင်ပြီး ပြန်ပို့တဲ့ ငွေအတော်များများက တရားမဝင်လမ်းကြောင်းက ဝင်နေတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် တိုင်းပြည်ရဲ့ Monetary policy ကိုစီမံခန့်ခွဲရာမှာလည်း အခက်အခဲတွေရှိပါတယ်။ တရားမဝင်လမ်းကြောင်းကို သုံးနေတယ်ဆိုတာ တရားဝင်လမ်းကြောင်းထက် ပိုလွယ်နေလို့ပါ။ အလုပ်သမားများ ငွေပြန်လည်လွှဲပို့တာကို တရားဝင်လမ်းကြောင်းကနေ ပို့ဖို့ တိုက်တွန်းနေတာထက် လက်တွေ့ပိုလွယ်အောင် လုပ်ပေးနိုင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီနှစ်ရဲ့ “လူမှုစီးပွားကောင်းစေဖို့ ကောင်းစွာ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာစို့” ဆောင်ပုဒ်အရ မသွားခင်မှာ စနစ်တကျ သေချာပြင်ဆင် သွားနိုင်ရင် အကောင်းဆုံးပဲဖြစ်ပါတယ်။ အခုဆိုရင် နှစ်နိုင်ငံ သဘောတူ စာချုပ်များချုပ်ဆိုပြီး လုပ်သားများ တရားဝင် ပို့ဆောင်နိုင်နေပြီဖြစ်ပါတယ်။ MoU နဲ့ သွားတာဆိုရင် ဘေးအန္တရယ်ကင်းပြီး တခုခု ဖြစ်ခဲ့ရင်လည်း အကာအကွယ်ရနိုင်ပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၂၀ ကတော့ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမရှိခဲ့ပါဘူး။ အခုဆိုရင် MoU နဲ့ သွားရင် မြန်မာဖက်မှာ ကုန်ကျစရိတ် က ၁၅၀,၀၀၀ကျပ်ထက်မပိုပါဘူး။ ဉပမာ ဆိုရင် - မြဝတီ ကနေရန်ကုန် ကားခ ၁၀,၀၀၀ ကျပ်၊ Passport လုပ်ခ ၂၅,၀၀၀ ကျပ်, စာချုပ် ချုပ်ဆိုခ ၆,၀၀၀ ကျပ်၊ စာရွက်စာတမ်းခ ၃,၅၀၀ ကျပ်၊ ရန်ကုန်မှ မြဝတီသို့ကားခ ၁၀,၀၀၀ ကျပ် နဲ့ မြဝတီ မှာ labour card လုပ်တာ၊ ဓါတ်ပုံရိုက်ခ ဘာညာ ၁၅,၀၀၀ ကျပ် ရယ် အေဂျင်စီက ဝန်ဆောင်ခ ၆၀,၀၀၀ ကျပ်လောက် ကုန်ကျပါတယ်။ ထိုင်းဖက်မှာတော့ ၂၉၀၀ ဘတ်ပါ။ ဆေးစစ်တာ ၅၀၀, ၂ နှစ်ဗီဇာ ၅၀၀, အလုပ်လုပ်ခွင့်ပါမစ် ၂ နှစ်စာ ၁၉၀၀ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုင်းဖက်ခြမ်းမှာလည်း မြန်မာ့ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမား အရေး စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ကြလို့ မြန်မာပြည်ဖက်ကနေ လုပ်သားစုဆောင်းတာကိုပါ စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်လာနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ Responsible recruitment ကို မြန်မာရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားအရေးဆောင်ရွက်တဲ့ အဖွဲ့များက စက်ရုံများ၊ ဝယ်ယူသုံးစွဲတဲ့ နိုင်ငံများနဲ့ စနစ်တကျပူးပေါင်းပြီး အားသွန်ခွန်စိုက် ဆောင်ရွက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို MoU က ဘာမှလည်းသိပ်မကုန် စိတ်လည်းချရတာကို ဘာလို့ အောက်လမ်းကနေ တရားမဝင် သွားနေကြတာလဲလို့ မေးမြန်းကြည့်ပါတယ်။ ပိုသက်သာလို့လား၊ ဒါမှ မဟုတ် အသိက ခေါ်လို့လား လို့မေးကြည့်ပါတယ်။ စိတ်မကောင်းစရာပါပဲ မသိလို့ ပါတဲ့။ MoU စနစ်နဲ့ တရားဝင် သွားတာ အချိန် ခဏတော့ စောင့်ရတယ် ဒါပေမယ့် ဒီလိုတွေရှိနေတယ်ဆိုတာ မသိလို့ပါတဲ့။ ဒါနဲ့ပဲ လူကုန်ကူးခံ၊ အမြတ်ထုတ်ခံရတာတွေ ဖြစ်လာရော။ ကျွန်မတို့ ဒီ့ထက်ပိုကြိုးစားရမယ်။ မှတ်ချက်။ ဓါတ်ပုံက မဟာချိုင် မှာ ရိုက်တယ်။

လူငယ်နဲ့ နိုင်ငံရေး

BBC မြန်မာပိုင်းက Friday Live ဆိုတဲ့ အပတ်စဉ် သောကြာညနေ လေးနာရီမှာ တင်ဆက်တဲ့ အစီအစဉ်က ဖိတ်ခေါ်တာနဲ့ NLD က မဇာဏီမြင့်မောင်နဲ့ အတူ သွားရောက်ဆွေးနွေးဖြစ်ပါတယ်။ ခေါင်းစဉ်ကတော့ လူငယ်နဲ့ နိုင်ငံရေး။ အဲ့ဒီထဲက ကိုယ်ဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ မှတ်မိတာလေး ပြန်ရေးလိုက်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးဆိုတာ ဘယ်လိုမျိုးလဲနဲ့ လူငယ်တွေ ဘယ်လိုပါဝင်လို့ရမလဲဆိုတာနဲ့ စတင်ဆွေးနွေးဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်တော့ နိုင်ငံရေးလို့ဆိုလိုက်ရင် ကိုယ့်အရေးပဲဖြစ်တယ်လို့ မြင်လိုက်လို့ရတယ်။ ပါတီနိုင်ငံရေး၊ အစိုးရ အဖွဲ့ထဲဝင်လုပ်တဲ့နိုင်ငံရေး၊ လှုပ်ရှားမှုနိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး စသဖြင့်မျိုးစုံရှိပါတယ်။ နေရာပေါင်းစုံကနေ ပါဝင်လို့ရပါတယ်။ တပတ်ကို တရက်ပဲ ဖြစ်ဖြစ် တနာရီပဲ ဖြစ်ဖြစ် ဝင်ပြီး လုပ်ကိုင်လို့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လုပ်နိုင်ကိုင်နိုင်အောင် လမ်းကြောင်းတွေ ဖွင့်ထားပေးဖို့နဲ့ ထောက်ပံ့ပေးဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ မည်ကာမတ္တဝင်ခွင့်ပေးလို့လည်းမရပါဘူး။ နိုင်ငံရေးလို့ ဆိုလိုက်တာနဲ့ ထောင်နဲ့ တန်းမြင်တယ်ဆိုတဲ့ကိစ္စကလည်း ရှိနေတော့ မိဘ တွေအနေနဲ့လည်း အားမပေးပါဘူး။ အတိတ်က သင်ခန်းစာတွေကြောင့်လို့ ပြောရမှာ ဖြစ်ပါတယ်၊ တလက်စတည်းမှာလည်း တချို့ နိုင်ငံရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ လူငယ်တွေလည်း ထောင်ကျ၊ အမှုရင်ဆိုင်ရတာတွေ ဆက်ဖြစ်နေလို့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါမျိုးကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြုပြင်သွားနိုင်ဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ ဘာလို့လူငယ်တွေ နိုင်ငံရေးမှာပါဝင်ဖို့လိုတာလဲ။ ဒီမေးခွန်းကလည်း ဖြေရမှာကျယ်ပြန့်ပါတယ်။ လူငယ်တွေရဲ့ အရေးကိစ္စ နဲ့ ရင်ဆိုင်ရတဲ့ စိန်ခေါ်ချက်တွေ မတူကြပါဘူး။ ဒါတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ ကျွန်မတို့ လူငယ်တွေ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှရပါမယ်။ ဒီလို ကိုယ်တိုင်ဖြေရှင်းတယ်ဆိုတဲ့ နေရာမှာ လွှတ်တော်ထဲဝင်မှ၊ တက်ကြွလှုပ်ရှားမှ မဟုတ်ပါဘူး။ လူငယ့်ရေးရာ ကိစ္စတွေ၊ မူဝါဒ‌တွေ ချမှတ်ရေး ဆွေးနွေးမှုတွေ၊ ပါတီ နိုင်ငံရေးကိစ္စရပ်တွေမှာ တတ်နိုင်သလောက်ပါဝင် ကူညီဆောင်ရွက်တာတွေ၊ မိမိ အမြင်တွေကို ကောင်းကောင်းမွန်မွန် ဖော်ထုတ်တင်ပြ ဆွေးနွေးတာတွေ လုပ်ကိုင်လို့ရပါတယ်။ မူဝါဒ ချမှတ်သူတွေနဲ့ အကောင်အထည်ဖော်သူတွေအနေနဲ့ လူငယ်တွေရဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ၊ စိန်ခေါ်ချက်တွေကို နားထောင်နေလား၊ မူဝါဒတွေ ချမှတ်နေသလား၊ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ဖို့ ကြိုးစားနေသလား ဒါတွေကို စောင့်ကြည့်လေ့လာဖို့ ပါဝင်ဖို့ လိုပါတယ်။ ခုခေတ်လူငယ်တွေ ကြုံနေရတာ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းရှားပါးလာတာ၊ ကျောင်းပညာရေးနဲ့ လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်တွေက ကိုက်ညီမှုမရှိတာတွေ၊ စသဖြင့် ကြုံနေရတယ်။ ဒါတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားနေလား၊ နားထောင်နေလား၊ ဖြေရှင်းဖို့ အစီအစဉ်တွေရှိနေပြီလား ဆန်းစစ်ဖို့နဲ့ ဆောင်ရွက်ဖို့ တိုက်တွန်းဖို့လိုနေပါတယ်။ ဒါ ကျွန်မတို့ လုပ်နိုင်တဲ့၊ လုပ်နိုင်သလောက် လုပ်လို့ရတဲ့ နိုင်ငံရေး ဖြစ်ပါတယ်။ အထက်က ပြောခဲ့သလို မည်ကာမတ္တပါဝင်ခွင့်ပေးတာထက် တကယ့်ကို ပါဝင်ခွင့်ပေးပြီး လူကြီးများ အတွေ့အကြုံနဲ့ လူငယ်တွေရဲ့ ချဉ်းကပ် ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်မှုတွေနဲ့ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်နိုင်ပါတယ်။ နောက်အရေးကြီးဆုံးအချက်က ကျွန်မ တို့ လူငယ်တွေမှာ အာဃာတတွေ မရှိပါဘူး။ တဉီးနဲ့ တဉီး ပူပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့၊ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ဖို့ ပိုမိုလွယ်ကူ မြန်ဆန်ပါတယ်။ တချို့တွေကတော့ ဝင်လုပ် ပြောဆိုနေတဲ့သူတွေက လုပ်နိုင်လို့၊ ပိုက်ဆံရှိလို့၊ အားလို့ လို့ထင်ကြတယ်။ သူတို့ က နိုင်ငံရေးလုပ်နိုင်မှာပေါ့ အခြေအနေက မှ မတူတာဆိုတာမျိုး ပြောကြတယ်။ ဒီနေရာမှာ နည်းနည်း ပြောချင်တာက တပတ်တရက်ပဲ ဖြစ်ဖြစ် တပတ် တညနေ ပဲ ဖြစ်ဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခြင်းအား ဖြင့် ပိုမိုနားလည်လာတယ် (စာ မဖတ်မဖြစ် ဖတ်ရမယ်၊ လေ့လာရမှာ ဖြစ်ပါတယ်)၊ အသိုင်းအဝိုင်းလည်း ကျယ်ပြန့်လာတယ်၊ မသိတာတွေလည်း ပိုမိုလေ့လာလို့ရလာပါတယ်။ ယူတတ်ရင် အကျိုးရှိတာတွေ များပါတယ်။ မိမိတတ်နိုင်သည့် ဖက်က ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံနဲ့ ပြည်သူ့အကျိုးကိုဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ လူငယ်များ ဖြစ်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းလိုက်ပါတယ်။ ဓါတ်ပုံကတော့ South South Global Thinkers ပွဲမှာ သွားဆွေးနွေးတုန်းက UN ရုံးမှာ။

ပြောင်းလဲချိန် တန်ပြီနဲ့ ဆာဗာ (၂)

 အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လာလို့ နည်းနည်းလေး ရေးချင်ပါတယ်။ နည်းပညာသမား မဟုတ်ပါဘူး။ သုတေသီပါ။ ထုံးစံအတိုင်း မြန်မာစာ စာရိုက်တော့ ဇော်ဂျီနဲ့ပဲ ရိုက်ပါတယ်။ နောက်တော့ အစိုးရ လုပ်ငန်းတွေနဲ့ တွဲလုပ်တော့ မြန်မာ ၃ နဲ့ ရိုက်လာရပါတယ်။ အစကတော့ မရိုက်တတ်တော့ NHM တို့ online converter တွေ ဘာတွေ သုံးခဲ့တယ်။ နောက်တော့ အသစ် တခု တတ်လည်း ကောင်းတယ်ဆိုပြီး လုပ်လိုက်တာ သုံးရက်ကြာတယ်။ ရိုက်တာက ပြဿနာ မရှိဘူး။ ဖောင့် ပြောင်းပြီး ရိုက်တာ အကောင်းကနေ အဂ်လိပ် ပြန်ပြောင်းလို့မရတာ၊ မျက်တောင် အဖွင့် အပိတ်တွေ မရတာ။ ခဏခဏ စက်က ဟမ်းသွားတာတွေ ကြုံခဲ့ရတယ်။ ခုထိလည်း ကြုံရတုန်းပဲ။

ဘာကြောင့်သုံးလဲဆိုတော့ စာလုံးတွေကို စနစ်တကျလေး ရိုက်လို့ရတယ်။ အသတ် တချောင်းငင် လုံးကြီးတင်တွေ ကို သပ်သပ်ရပ်ရပ်ထွက်လို့၊ ကာဆာ ချရင် ပြန်ပြင်ရင်လည်း သေချာ ကြည့်လို့ရလို့ ကြိုက်တယ်။ ယူနီကုတ် သုံးရင် ကိုယ့်ကို စောင့်ကြည့်လို့ရတယ်၊ ကိုယ်လုပ်နေတာတွေ ကို ဖတ်နေလိမ့်မယ်ဆိုတော့ ဒီတိုင်းလည်း စောင့်ကြည့်လို့ရနေတာပဲလို့ ထင်တာပဲ။ နောက်ထပ် အဆင်မပြေသေးတာလေးတွေက word ထဲရိုက်ရင်ပြေတယ်၊ ဘရောက်ဇာ မှာဆိုရင် ရိုက်တာ မပေါ်ဘူး။ စာလုံးတွေက သေချာ မမြင်ရ စတာတွေ ကြုံရတယ်။ အခု ဝိုင်းလှောင်ကြ ပြောကြ ဝေဖန်ကြတာတွေ မြင်နေဖတ်နေရတယ်။ ကိုယ်ကတော့ နည်းပညာ ပိုင်း ဆိုင်ရာ မသိလို့ မပြောတတ်ဘူး။

ဒါပေမယ့် အပြောင်းအလဲဆိုတာ ဒီလိုဘဲ။ ခက်တယ်။ ဆာဗာကြီးက အဆင်သင့် မဖြစ်သေးရင် ပြန်လန်ကျတာပဲ။ လုပ်နေတဲ့ သူတွေ လူငယ်တွေ အားလုံးကို ချီးကျူးပါတယ်။ ကျေးဇူးလည်း တင်တယ်။ ပိုကောင်းအောင်လို့သာ အားကျိုးမာန်တက်နဲ့ လုပ်နေတယ်လို့လည်း ယုံကြည်ပါတယ်။ ယူနီကုတ်လိုက်တာနဲ့ အီးဂါးဗားမန့် ပြောင်းသွားမယ်လို့လည်း ဆိုလိုတာ မဟုတ်ဘူးလို့ ယုံကြည်ပါတယ်။

အစစ အရာရာ နောက်ကျ ခဲ့တဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အစစ အရာရာ အဆင်ပြေ လွယ်ကူချောမွေ့အောင် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာမှာ တတ်နိုင်သလောက် ကူညီဆောင်ရွက်နေကြလို့ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ဖောင့်များလည်း ညီညွတ်အေးချမ်းကြပါစေ။

မော်ဒယ်နိမ့်ဖုန်းလေးတွေ သုံးလို့မရ ဖြစ်နေတာတွေကိုလည်း အမြန်ဆုံးဖြေရှင်းပေးနိုင်ပါစေ။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ပြောင်းလဲချိန် တန်ပြီနဲ့ ဆာဗာ (၁) မှာ ပြောခဲ့သလို ပိုကောင်းတယ်ဆိုလို့ ပြောင်းမယ်ဆိုပြီး ကြိုးစားချိန်မှာ သွားပြောင်းဖို့ အားထုတ်ချိန်မှာ ဆာဗာကျနေတာနဲ့ချည်း ကြုံတော့ စိတ်ညစ်မိတယ်။

ချုပ်ပြောရရင် အပြောင်းအလဲဆိုတာ ခက်ခဲပါတယ်။ မလွယ်ကူ မချောမွေ့ဘူး။ ကျမတို့ သည်းခံမှရမယ်။ တူတူကြိုးစားကြပါစို့။

ငုဝါဝင်း

ပြောင်းလဲချိန် တန်ပြီ နဲ့ ဆာဗာ (၁)

 

၂၀၁၂ ရှေ့ပိုင်းတုန်းက တယ်လီဖုန်းတလုံး ပိုင်နိုင်ဖို့ဆိုတာ လူငယ်အားလုံးလိုလိုရဲ့ လိုလားချက်တွေ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ နောက်တော့ နိုင်ငံခြားသွားလာဖူးတဲ့သူတွေ ပညာ သွားသင်ကြားခဲ့ဖူးတဲ့ သူတွေအဖို့ မိုဘိုင်းဖုန်းနဲ့ အင်တာနက် ရဲ့ အသုံးဝင်မှု အားသာချက်တွေကို သိရှိ နားလည်ခဲ့ကြတယ်။ မြန်မာပြည် ပြန်လာပြီးနောက် ဆက်သွယ်ရခက်ခဲ၊ လိုချင်တဲ့ သတင်းအချက် အလက် အလွယ်တကူ မရတဲ့ အပေါ် အားမလို အားမရ ဖြစ်ခဲ့ကြတယ်။

အပြောင်းအလဲကို လွန်စွာ မျှော်လင့်တောင်းတ နေတဲ့ကျမတို့အဖို့ အပြောင်းအလဲက တကယ်ပဲရောက်ရှိခဲ့တယ်။ တယ်လီဖုန်း စျေးကွက်ကို နိုင်ငံပိုင် စီးပွားရေး တခုအနေနဲ့ ထိန်းချုပ်ခဲ့့တာကနေ ဖွင့်ပေးလိုက်တယ်။ အဲ့ဒီလို အခြေအနေ ကနေ တဖြေးဖြေး ကျမတို့ သုံးစွဲလာနိုင်တဲ့ အဆင့်ကိုရောက်လာကြပါတယ်။ ဆက်သွယ်ရတာ တွေ လွယ်ကူလာတယ်။ လက်လှမ်းမီနိုင်တာ တွေကို အင်တာနက်ကနေတဆင့် သင်ယူလာနိုင်ကြတယ်။ တယ်လီဖုန်းဆက်နိုင်တာကနေ တယ်လီဖုန်း အင်တာနက်ကို ရလာကြတယ်။ ပိုမြန် ပိုကောင်းတာ ကို သုံးစွဲဖို့တောင်းတ လာကြတယ်။ ဒီကနေ တဆင့်တက် သူများတွေလိုဘဲ စျေးနှုန်းသက်သာတဲ့ မြန်နှုန်းမြင့် တဲ့ အင်တာနက်ကို မျှော်လင့်ကြတယ်။ တိုတိုပြောရရင်တော့ ပိုကောင်းတဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေပေါ့။ တဖြည်းဖြည်းတော့ရရှိလာကြပါတယ်။ အော်ပရေတာတွေများလာတဲ့ နဲ့ အမျှ ပြိုင်ဆိုင်မှုတွေရှိလာသကိုး။

ဒီလိုနဲ့ တနေ့တော့ ကျမ ဖုန်းထဲကြော်ငြာ သတင်းစကားတခု ဝင်လာတယ်။ ၂၀၁၅ ကနေ ခုထိ ရေပန်းစားနေဆဲ စကားဖြစ်တဲ့ ပြောင်းလဲချိန်တန်ပြီ ဆိုတဲ့ စကားလေး အစချီလို့ပေါ့။  သင့်ဖုန်းကို ပြောင်းလဲဖို့လိုပြီ။ ပိုကောင်းတဲ့ 4G အင်တာနက်သုံးစွဲနိုင်ဖို့ သင့် ဆင်းမ်ကဒ်ကို အဆင့်မြင့်လိုက်ပါတဲ့။ နီးစပ်ရာ ဆိုင်တွေကို သွားပါတဲ့။ ကိုယ် အင်တာသုံးတာကို အခြေခံလို့ အနီးဆုံးနေရာလေးတွေကိုတောင် အကြံပြုသေးတယ်။ ကျမလည်း ပိုကောင်းတဲ့ အင်တာနက် သုံးချင်ပေမယ့် အလုပ်များနေတာ နဲ့ မလှည့်နိုင်ဘူး။ အားတဲ့ အချိန် ကိုယ်သွားမယ် လုပ်တော့ ဆိုင်က မဖွင့်နဲ့။

တနေ့တော့ ကိုယ်ကလည်းအား ဆိုင်ကလည်း ဖွင့် ဖုန်းကလည်း လက်ထဲပါလာဆိုတဲ့ အကြောင်းအားလုံးတိုက်ဆိုင်တာနဲ့ 4G  ပြောင်းချင်တယ်လို့ ဆိုင်ကိုသွားတယ်။ပြောင်းလို့ရလားဆိုတော့ ရတော့ ရတယ်။ ဒါပေမယ့် ခု ဆာဗာ ကျ နေတယ်တဲ့။ ဘယ်တော့ ပြန်ရမလဲဆိုတော့ မသိသေးဘူးတဲ့။ ဒါနဲ့ နောက်တခါ လေဆိပ်က ဆိုင်မှာ တခါ ကြုံတော့ ဆာဗာ ကျနေပြန်သတဲ့။ နောက်တခါလည်း သွား။ ဆာဗာကျနေတုန်း။

စိတ်ထဲမှာ စတွေးမိတယ်။ ပြောင်းလဲချင်တဲ့ စိတ်လည်းရှိတယ် ပြောင်းဖို့လည်း ကြိုးစားအားထုတ်တယ်။ လိုအပ်တဲ့ အရင်းအမြစ်တွေ ဖြစ်တဲ့ ကားစီး ပြီး သွားတယ်။ သို့သော်လည်း အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ ဆာဗာ က လက်မခံနိုင်တော့ ဘာမှ လုပ်မရဖြစ်ရော။

ဒါကို ကျမ တို့ ခု မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမှာ ဒီမိုကရေစီ သို့ပြောင်းလဲရေး ဖြစ်စဉ်နဲ့ ဆက်စပ် စဉ်းစားမိပါတယ်။ ကျမတို့ အောင်အောင်မြင်မြင် ပြောင်းလဲဖို့ အတွက် လိုအပ်တဲ့ ဆာဗာက ဘာလဲ။ အပြောင်းအလဲကို လက်ခံဖို့ အတူတူလိုက်ပါ ပြောင်းလဲဖို့ အောင်အောင်မြင်မြင် ပြောင်းလဲနိုင်ဖို့ ဘာတွေ ပြင်ဆင်ထားဖို့လိုလဲ resource က ဘာတွေလိုတာလဲ။ ဦးစားပေး လုပ်ငန်းစဉ်တွေက ဘာတွေလဲ။ ဘယ်သူတွေက ဘယ်လို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်မလဲ စသဖြင့် စဉ်းစားမိပါတယ်။ အမြဲမဖြစ်မနေ စပြီး စဉ်းစားရမှာက နိုင်ငံတော်ရဲ့ မူဝါဒတွေက ဘာတွေလဲ။ ခုဆိုရင် ၂၀၁၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက အတည်ပြုပြဌာန်းလိုက်တဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ရေရှည် တည်တံ့ခိုင်မြဲပြီး ဟန်ချက်ညီသော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု စီမံကိန်း (၂၀၁၈-၂၀၃၀) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဒီစီမံကိန်းဟာ အမိမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ဘယ်လို ရည်ရွယ်ပြီး ဘာတွေကို ဆောင်ရွက်မယ် ဆိုတာတွေကို ဖော်ပြထားတာ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးမှု လိုအပ်ချက်တွေနဲ့ ကမ္ဘာ့အဆင့် စဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးမှုလုပ်ငန်းစဉ်များနဲ့ ချိတ်ဆက်ထားတယ်လို့ဆိုပါတယ်။ ငြိမ်းချမ်း၍ သာယာဝပြောသည့် ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံ ဖြစ်စေမည့် ကာလရှည် မျှော်မှန်းချက်ဖြစ်သည်နှင့် အညီ ငြိမ်းချမ်းစေနိုင်သော နိုင်ငံသားများ သာယာဝပြောစေရန် နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ဖြစ်စေရေး ပန်းတိုင်သို့ရောက်ရှိရန် မည်သည်များကို မည်သူက လုပ်ဆောင်မည်ဟု ချမှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအချက်များထဲမှ ယခု လောလောဆယ် ဖြစ်ပေါ်နေသော နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချသည့် မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေး ထွက်ကုန်များနှင့် ပတ်သတ်သော အချက်များထဲမှ တစ်ချက်က်ို ဆွေးနွေးတင်ပြလိုပါတယ်။ ခေါင်းစဉ် နှင့် ပြန်ကိုက်ရရင် သာယာဝပြောသော နိုင်ငံဖြစ်ဖို့ အတူတူပြောင်းလဲကြချိန် မှာ လိုအပ်တဲ့ ဆာဗာများထဲမှ အပိုင်းလေး တစ်ခုအကြောင်းပဲဖြစ်ပါတယ်။

မဏ္ဍိုင် (၂) သာယာဝပြောမှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု အောက်မှာရှိတဲ့ ပန်းတိုင် (၃) က အလုပ်အကိုင် ဖန်တီးရေးနှင့် ပုဂ္ဂလိက ဦးဆောင်သည့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ဖြစ်ပြီး အဲ့ဒီအောက်မှာ ထပ်ပြီး ဘာတွေ လုပ်မယ် ဆိုတဲ့  လုပ်ငန်းစဉ်တွေနဲ့ မဟာဗျူဟာရလဒ်တွေလည်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒါတွေဟာ နိုင်ငံတော်က ၂၀၁၇ ဇူလိုင်တုန်းက ချမှတ်ပြဌာန်းလိုက်တဲ့ စီးပွားရေး မူဝါဒအချို့နဲ့လည်း ပတ်သတ်နေပါတယ်။ ဒီထက်ပိုပြီး ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်လည်း ကြည့်လို့ မြင်လို့ရပါတယ်။ ချုပ်ပြောရရင် အလုပ်အကိုင်ဖန်တီးရေးနှင့် ဘေးကင်းတဲ့ စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံပြီး ပို့ကုန်မြှင့်တင်နိုင်ဖို့တွေပဲဖြစ်ပါတယ်။

စျေးကွက်ချိတ်ဆက်မှုနှင့် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်း တိုးမြင့်လာခြင်း ဆိုတဲ့ မဟာဗျူဟာရလဒ် ရလာဖို့ ဘာတွေ လုပ်ဖို့လိုသလဲ။ ဘယ်လိုအကောင်အထည်ဖော်မှာလဲ။ ဘယ်သူက ဦးဆောင်တာဝန်ယူမှာလဲ။ လိုအပ်တဲ့ resource တွေကို ဘယ်ကရမှာလဲ။ အခုဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်တွေနဲ့ စျေးကွက်ချိတ်ဆက်မှုဆိုတဲ့ ကိစ္စနဲ့ပြောရမယ်ဆိုရင်  ကိုယ့်နိုင်ငံက စိုက်ပျိုးရေး ထုတ်ကုန် အများစုက ဘယ်ကိုရောင်းနေသလဲ၊ ဘာကြောင့် ရောင်းနေသလဲ၊ အရည်အသွေးက ဘယ်လို အနေအထားမျိုးကိုရောင်းနေတာလဲ၊ စျေးကွက် အခြေအနေကဘယ်လိုလဲ ဆန်းစစ်ဖို့ လိုပါတယ်။

ဒါတွေကို ဆောင်ရွက်ဖို့ဆိုတာ အစိုးရက ဦးဆောင်ရမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ Setting direction - စီးပွားရေး လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်သူ ပုဂ္ဂလိက ကဏ္ဍများ၊ တောင်သူများဆိုတာ ကိုယ်လုပ်ဆောင်နေတဲ့ လုပ်ငန်း တခု နယ်ပယ် တခုကိုပဲမြင်တတ်ကြတာများပါတယ်။ ဒီလိုဆိုတော့ big picture ကိုမြင်ဖို့၊ ရလဒ်တွေကို ဖော်ဆောင်ပေးဖို့ (delivering results) ဖြစ်ဖို့ setting direction လုပ်နေတာ၊ ဘယ်လို အကောင်အထည်ဖော်မယ်ဆိုပြီး လုပ်နေတာတွေက မှန်ကန်ရဲ့လား ဆိုတာ ပါဝင်ပတ်သတ်သူ (Stakeholder) များနဲ့ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆိုတော့ကာ သက်ဆိုင်သည့်ဌာနများ ဆိုတာလည်း ဖော်ပြထားတာတွေ့ရပါတယ်။ ဌာန တခုချင်းဆီ အလိုက် ဘယ်လိုတွေ လုပ်ဆောင် အကောင်အထည်ဖော်နေသလဲ၊ ဘယ်လို ပူးပေါင်း ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်နေသလဲ၊ ဘတ်ဂျက်ခွဲဝေချထားမှု က ဒါကိုရည်ရွယ်ထားသလား။

အချုပ်ပြောရရင်တော့ အလုပ်အကိုင် ဖန်တီးရေးနှင့် ပုဂ္ဂလိက ဦးဆောင်သည့် ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုတဲ့ ရလဒ်ကို ရဖို့ ဘာတွေ ပြောင်းလဲဆောင်ရွက်ရမလဲ။ ပြောင်းလဲဖို့အတွက် ကဏ္ဍတခုဆီအလိုက် ဆာဗာက ဘာတွေဖြစ်မလဲ၊ ဒီဆာဗာက ပြောင်းလဲ ချင်သူတွေ၊ ပြောင်းလဲဖို့ အားထုတ်သူတွေ အမှန်တကယ် ပြောင်းလဲနိုင်ဖို့၊ ယုံယုံကြည်ကြည် လိုက်ပါဆောင်ရွက်နိုင်အောင် ဘာတွေပါဝင်ရမလဲ။

ပါဝင်ပတ်သတ်သူတွေအားလုံး ကြိုးစားအားထုတ်မှုများ ဖတ်ရ ကြားရပါတယ်။ ပိုမိုတိုးတက်အောင်မြင်ကြပါစေလို့လည်း ဆုတောင်းပါတယ်။

ဘဏ်ငွေစက္ကူ အတုတွေ နဲ့ ကိုယ်တို့နိုင်ငံ

ဒီနှစ် ဧပြီလအကုန်မှာ ကမ်ဘောဇဘဏ်မှာ ပြဿနာတက်လို့ ဘဏ်ကနေ ငွေတွေထုတ်ကြတယ် ဖြစ်တယ်။ တယောက်တစနဲ့ ဘဏ်ပဲ ပြိုတော့မလိုဖြစ်လိုက်တယ်။ မဟုတ်ပါဘူး ဝိုင်းရှင်းကြတယ်။ ခုနေ စီးပွားရေး မကောင်းချိန် ပြဿနာ အကြီးအကျယ်တွေ တက်သွားနိုင်တယ် မဟုတ်လား။ ဒီမီနိုအဖက် ဆိုတာနဲ့ ဖြစ်လို့ကတော့ ကိုယ်တို့တွေလည်း နလန်ထူတော့မှာမဟုတ်။ ဒါနဲ့ ဘဏ်ကလည်း လူမှုရေး လုပ်ငန်းတွေအတွက်ကို အလှူတွေ လုပ်ပြတယ်။ အစိုးရပိုင် သတင်းစာက ဆောင်းပါကဏ္ဍမှာတောင် မသိမသာလေး ထည့်ပေးတယ်။ (လူမှုကာကွယ်ရေး အဆောက်အအုံတွေနဲ့ ပတ်သတ်လို့ ဆောင်းပါးမှာ ဒေါ်သန်းမြင့်အောင်နဲ့ ကမ်ဘောဇ ဒုဥက္ကဌ အမျိုးသမီးနဲ့ အတူ လူအိုရုံမှာ လှူနေပုံလေး ထည့်ထားပေးတာပါ.. မေလ ၇ ရက်ဝန်းကျင်ကမှတ်တယ်။)

နောက်တော့ မကြာဘူး။။။

ကမ်ဘောဇဘဏ်က ဝန်ထမ်းတယောက်က ငါးထောင်တန် အတုလုပ်တာမိတယ်ဆိုပြီးဖြစ်တယ်။ ဘဏ် ကလည်း ဘဏ်နဲ့မဆိုင်ကြောင်း၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ လုပ်ဆောင်ချက်သာ ဖြစ်ကြောင်းဆိုပြီး ဖြစ် တယ်။ ဒါနဲ့ပဲ သုံးလေးရက်နေတော့ လူတွေကမေ့သွားကြတယ်။ သတင်းတွေက ဖြစ်ပျက်တာ မြန်လွန်း နေတာကို။

 ကိုယ်ကတော့ အမှတ်မထင်ဆက်တွေးမိတယ်။ ဒီနေ့ပဲ တရုတ်နယ်စပ်မှာ ပိုက်ဆံတုတွေ မိတယ်ဆိုပြီး။ နောက်စမ်းချောင်းဖက်မှာ ပိုက်ဆံတစ်သောင်းတန်အတုတွေ တွေ့တယ်ဆိုပြီး။ အဲ့ဒီတော့ ဘဏ်တွေမှာ လည်း အတုတွေ့ရင် တစ်ခါတည်း ဖောက်စက်နဲ့ ဖောက်ပလိုက်တယ်လို့ဆိုတယ်။

ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ ဖြစ်လာတဲ့ အပေါ်လူတွေကလည်း တဖြည်းဖြည်းစိုးရိမ်လာကြတယ်။ တနေ့ တစ်သောင်း ရဖို့ ငါးထောင်ရဖို့ဆိုတာ လွယ်တာမှတ်လို့။ အဖောက်ခံရ၊ အတုဆိုပြီး ကိုယ့်လက်ထဲပြဿနာဖြစ်ရင် ဘယ်လို လုပ်မလဲတွေးမိလာမှာပဲ။

တော်ကြာ တရားမဝင်ကြေငြာရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။ အဲ့ဒီတော့ ခင်ဗျားဆို ဘာလုပ်မလဲ။ တတ်နိုင်သမျှ မထုတ်ပဲ စုထားတော့မှာပဲ။ တော်ကြာ မတော်တဆ လက်ထဲထားလို့ တခုခုဖြစ် ဘယ်နှယ့်နေမတုန်း တွေးမိမှာပဲ။

ဘဏ်မှာပဲ ပြန်စုထားတော့ ဘဏ်တွေက အေးဆေးပဲပေါ့။ ကိုယ်တွေ စုတဲ့ ပိုက်ဆံလေးတွေ အချင်းချင်း လှည့်ပတ်ချေးပြီး စီးပွားလုပ်နေကြတာ။ ပြည်သူတွေကိုတော့ ချေးရခက်အောင် လုပ်ထားကြတာ။ တော်ကြ တတ်ကြပါပေ့တော်တို့ရယ်။

လယ်သမားတွေက ဘာလို့ ကြွေးတင်ကြသလဲ

၂၀၁၆ခုနှစ် အစိုးရသစ်တက်လာပြီးနောက်ပိုင်းမှာ ရွေးကောက်ပွဲဝင်စဉ်ကကြေငြာထားတဲ့ ပါတီ မူဝါဒအတိုင်း ဝန်ကြီးဌာနအချို့ကိုပေါင်းစည်းမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ စိုက်ပျိုးရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဌာန၊ မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် သမဝါယမဝန်ကြီးဌာတို့ကို တစ်ခုအဖြစ်ပဲ ပေါင်းစည်းခဲ့ပါတယ်။ ဝန်ကြီးကတော့ တက္ကသိုလ် ပါချုပ်ဟောင်းဖြစ်သူ ဦးအောင်သူ ဖြစ်ပြီးတော့၊ တစ်လခွဲခန့်အကြာမှာ ဒုဝန်ကြီးအဖြစ် ဒေါက်တာထွန်းဝင်းကို ခန့်အပ်ခဲ့ပါတယ်။

 မြန်မာ့နိုင်ငံရေးပြက္ခဒိန်အရ၊ မတ်လမှအစိုးရသစ်ကစတင်တာဝန်ယူရပြီး ဧပြီလဟာသင်္ကြန်ဖြစ်ပြီးတော့ မေလမှာတော့ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၆၆% က မှီခိုနေထိုင်စားသောက်နေတဲ့ လယ်ယာစိုက် ပျိုးရေး လုပ်ငန်း ရာသီပြန်လည်စတင်ဖို့ အစပျိုးချိန်ဖြစ်ပါတယ်။

ယခုလည်း လယ်သမားများအတွက် အမတော်ကြေးတိုးမြှင့်ပေးဖို့ကိစ္စကို ဆွေးနွေးကြပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ အစိုးရလက်ထက်မှာလည်း စပါး၊ အခြားသီးနှံ၊ စက်မှု သီးနှံ အမျိုးမျိုးခွဲခြားပြီး မူဝါဒအလိုက် တိုးမြှင့် ပေးခဲ့ တာကို တွေ့ရှိခဲ့ရပါတယ်။

အမတော်ကြေးကို တိုးမြှင့်ပေးမယ့်အကြောင်း လွှတ်တော်မှာ အဆိုပြုဆွေးနွေးကြပါတယ်။ (..................) ။

တိုးမြှင့်ချေးမယ်ဆိုမယ်ရင် ဘယ်လောက်ကုန်မယ်၊ ဘယ်လို ငွေကိုစုဆောင်းရှာဖွေရမလဲ၊ ဘယ်လို အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေရှိနေမလဲ စသဖြင့် ဆွေးနွေးကြပါတယ်။ အဲ့ဒီမှာပဲ အတော်လှုပ်ခတ်သွားတဲ့ သတင်းတစ်ခုဖြစ်လာပါတယ်။ ဝန်ကြီး အသစ်ဖြစ်သူ ဦးအောင်သူ က လယ်သမားတွေက ပျင်းတယ် အလုပ်မကြိုးစားဘူး၊ ကြွေးပဲယူချင်ကြတယ်ဆိုပြီး ပြောတယ်ဆိုပြီး ဖြစ်လာပါတယ်။ တကယ်ပဲ ပြောခဲ့လေသလား၊ သတင်း ဖြစ်အောင် လုပ်ခံရသလားတော့ မသိပါဘူး။

ဒါပေမယ့် မြန်မာ့ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍဟာ နိုင်ငံ့ရဲ့ သုံးပုံနှစ်ပုံ လူဦးရေ မှီခိုနေသည်ဆိုသော်လည်းပဲ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅၀ ကျော် ၁၀၀ ကျော် က အခြေအနေ နဲ့ ကွာခြားလာပါရဲ့လား။ အခြေခံ လူတန်းစားဖြစ်တဲ့ လယ်သမားတွေ ကို ကျေးဇူးရှင်တွေဆိုပြီး တကယ် ကျေးဇူးတင်ခံရပြီး ကျေးဇူးဆပ်ခံရပါရဲ့လား။ စသဖြင့်တွေးမိရင်းနဲ့ပဲ လွန်ခဲ့သော သုံးနှစ်ခန့်က ဖတ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ မောင်ထင်ရဲ့စာအုပ်ကို ပြန်သတိရမိပြီး ရှာဖတ်ဖို့ကြိုးစားတယ်။ ကြွေးတင်ရခြင်း အကြောင်းရင်းလေး က အခု ခေတ်နဲ့ ကွာခြားနေပြီလား၊ တူတူပဲရှိနေတုန်းလား အရင်သိချင်သွားမိတယ်။

ယခုကောက်နှုတ်ချက်ကတော့ ၁၉၂၅ ခုက လုပ်ခဲ့တာပါတဲ့။ 

"ဦးတင်ကြီး၏ စုံစမ်းချက်အရ မအူပင်ခရိုင်၌ တစ်အိမ်ထောင်လျှင် အနည်းဆုံး ၁၈၂ကျပ် နှင့် အများဆုံး ၅၂၈ကျပ် ကြွေးတင်လျက်ရှိသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ကြွေးတင်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို ဦးတင်ကြီးက ဆက်လက်စုံစမ်းပြန်သော် အောက်ပါအတိုင်းတွေ့ရပြန်သည်။

 ၁။       လယ်ဝယ်ခြင်း၊ လယ်ပေါင်ကို ပြန်လည်ရွေးခြင်းတို့ကြောင့် ကြွေးတင်သူ ၁၉%

၂။       လယ်ကိုပြုပြင်ခြင်းကြောင့်ကြွေးတင်သူ ၂%

၃။       ကျွဲနွားဝယ်ရခြင်းကြောင့် ကြွေးတင်သူ ၂%

၄။       လယ်အတွက် အရင်းဝင်၍ အကြွေးတင်သူ ၄%

၅။       အခြား ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ်ကိစ္စအတွက် အရင်းဝင်၍ ကြွေးတင်သူ ၃%

၆။       အလှူအတန်းကြောင့်ကြွေးတင်သူ ၁%

၇။       လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး၊ အလုပ်ပျက်ပြား၍ ကြွေးတင်သူ ၁၉%

၈။     ဖျားနာ၍ တရားတပေါင်တွေ့ရ၍ အခြားကုသိုလ်ကံ အခြေမလှသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ကြွေးတင်            သူ ၂%

၉။       မဆပ်နိုင်သော ကြွေးမြီအပေါ်တွင် အတိုးပေးရ၍ ကြွေးတင်သူ ၂%

၁၀။     အခြားအမျိုးအမည် မခွဲခြားနိုင်သော အကြောင်းတို့ကြောင့် ကြွေးတင်သူ ၃၆%"

          မြန်မာ့ လယ်ယာမြေစနစ်၊ မောင်ထင် 

         အခုခေတ်မှာလည်း ကြွေးတင်ဆဲပါပဲ၊ ဘာအကြောင်း ကြောင့်တွေများပါလာလိမ့်နော်။ 

ငါးလေးတစ်ကောင်ဖမ်းမိတယ်နဲ့ ရောက်တတ်ရာရာများ - ၁

မင်းလူရဲ့ပရိတ်သတ်တွေက မင်းလူပေါင်းချုပ်ထွက်လာတော့ သူ့အကြောင်း၊ သူ့စာတွေအကြောင်း ပြောကြ လွမ်းကြ ရေးကြတာတွေ Facebook ပေါ်မှာ မြင်ရဖတ်ရတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ လွန်ခဲ့တဲ့ ဆယ်နှစ်လောက်က ဖတ်ခဲ့ရတဲ့ သူ့စာတွေကိုလည်း သတိတရရှိမိတယ်။ အကြောင်း တိုက်ဆိုင်တိုင်းလည်း ခဏခဏ ပြန်သတိရမိတဲ့ သူဝတ္ထုတိုတွေကတော့ "ငါးကလေးတစ်ကောင်ဖမ်းမိတယ်" "ဖူးစာရှင်ကိုရွေးတော့မည်" "ခြေစစ်ပွဲများ" စသဖြင့်ပေါ့လေ။

အဲ့ဒီအထဲကမှ ငါးကလေးတစ်ကောင်ဖမ်းမိတယ် လေးနဲ့ပတ်သတ်တာလေးပြောချင်တာ။

၂၀၀၈ ခုနှစ် နာဂစ်တိုက်အပြီးမှာ ကျမလည်း စေတနာ့ဝန်ထမ်း လုပ်ရင်းနဲ့က အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ အလုပ်ဝင်လုပ်ဖြစ်တယ်။ ရုံးကတော့ ဖျာပုံမှာပဲထိုင်ရတာပေါ့။ နာဂစ်အပြီးကာလကတော့ ဝေခြမ်းရေး တွေ၊ အရေးပေါ်လိုအပ်နေတဲ့ နေ့စဉ်သုံးမရှိမဖြစ်တွေ ခွဲဝေပေးတာတွေလုပ်ကြတယ်။ နည်းနည်းလေး ကြာလာတဲ့အခါမှာတော့ စျေးကွက်ထဲမှာ ငွေလည်လာအောင်လို့ ရေကန်ဖော်လုပ်ငန်း၊ ကျေးရွာချင်း ဆက်လမ်းတွေ ဖောက်ခြင်းများလုပ်ကြရတယ်။ အဲ့ဒီမှာ ရွာသားတွေကို အလုပ်ခိုင်း၊ နေ့တွက်လုပ်ခ ရှင်းပေးတာမျိုးတွေပေါ့။ နောက်တော့ ဆက်တိုက်လုပ်လာတာက အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း လုပ်ငန်း များအတွက် လိုအပ်သော ပစ္စည်းကိရိယာများ ထောက်ပံ့ပေးခြင်းများဖြစ်ပါတယ်။ ငါးဖမ်းလှေအသေး၊ လယ်လုပ်သူများအတွက် မြေသြဇာ၊ မျိုးစပါး၊ အိမ်လုပ်ငန်းများအတွက် အပ်ချုပ်စက် စသဖြင့်ပေါ့လေ။ အဲ့ဒီလိုလုပ်တဲ့အခါမှာ ကျမအလုပ်လုပ်တဲ့ ပြည်တွင်းအရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းက နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်း မှာ လုပ်ငန်းစီမံချက်တင်ပြီးရတာကို လုပ်ကြတာပေါ့။ အဲ့ဒီမှာ လုပ်နေရင်းနဲ့ တရက်မှာတော့ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းတခုကဆက်သွယ်လာတယ်။ သူတို့ဆီမှာ ငါးလုပ်ငန်း အသေးစားလုပ်ကိုင်နေသူတွေအတွက် ပစ္စည်းတွေ ထောက်ပံ့ဖို့ရှိတယ်။ အကုန်ရှိနေပြီ ပစ္စည်းတွေ၊ ဝေခြမ်းရေးကို လုပ်ပေးနိုင်မလားဆိုပြီး ဆက်သွယ်လာတယ်။ ဝေခြမ်းပေးခပွဲစားခရတာပေါ့ ကိုယ့်အဖွဲ့အစည်းကတော့။ အသေးစားငါးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နေတဲ့အိမ်ထောင်စုတွေ၊ ဘယ်လိုဧရိယာတွေမှာနေထိုင်ကြတယ်၊ လူဦးရေအချိုးအစားဘယ်လို ရှိတယ်၊ ဝင်ငွေအခြေအနေဘယ်ရွေ့ဘယ်မျှရှိတယ်ဆိုတဲ့ အချက်အလက်တွေစုဆောင်း၊ အလိုအပ်ဆုံးလူ ကို ဘယ်လိုရွေးမယ်ဆိုတဲ့နည်းနာတွေ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းတိုင်ပင်တာတွေ လုပ်ကြတာပေါ့။

တကယ်လုပ်မယ်ဆိုတဲ့အချိန်ရောက်တော့ ထောက်ပံ့ပေးမယ်ဆိုတဲ့အဖွဲ့ရဲ့ ပို့ပေးလာတဲ့ ကိရိယာအစုံဘူးများကအလျှံအပယ်ဖြစ်တဲ့အပြင် ပြောလာတာက ဘယ်လိုပဲပေးပေးရတယ်၊ ကုန်သွားဖို့ရယ်၊ လက်ခံရရှိ ကြောင်းလေးတွေရယ် လုပ်ပေးဖို့ပဲလို့ဆိုလာတယ်။ ကိုယ်တွေကတော့ အဖွဲ့အစည်းရဲ့လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ အတိုင်းဆောင်ရွက်ကြပါတယ်။ ဧရိယာအတော်များများကိုလည်း ရှိနေပြီးသား လုပ်ငန်းစီမံချက်တွေ အရ ရောက်နေပြီးသားဖြစ်လေတော့ အချက်အလက်ရှိနေတဲ့အပေါ်မှာ အခြေခံပြီး ဝေခြမ်းရေးအတွက် လုပ်ကြပါတယ်။ ဒီလိုနဲ့ပစ္စည်းတွေရောက်လာတော့ ဝေခြမ်းရေးစတင်ပါတော့တယ်။

တစ်ရက်မှာတော့ ရွာတစ်ရွာက ပစ္စည်းလာထုတ်ပါတယ်။ လာထုတ်ချိန်မှာ ဘူးတစ်ဘူးကို ဖွင့်ကြည်တော့ ရွာသားက “စုံလိုက်တာဗျာ… ဘာငါးမှ ကျန်မှာမဟုတ်ဘူး..”ဆိုပြီးပြောပါတယ်။ ငါးမျှားချိတ်လေးတွေ ဆိုဒ်စုံပါဝင်တာပါ။ သူတို့ဖမ်းတဲ့နည်းနဲ့ ဒီလိုကိရိယာတွေကို လူအတော်များများ သုံးနိုင်နေပြီဆိုရင် ကုန်မှာပဲဆိုပြီးပြောပါတယ်။

ငါးလုပ်ငန်းဦးစီးဌာနကတော့ ငါးသားပေါက်ချိန် ဘယ်ချိန်မှာမဖမ်းရဘူး၊ ဘယ်ပိုက်နဲ့ ဖမ်းရမယ်စသဖြင့်တော့ စည်းကမ်းချက်တွေထုတ်ထားပါတယ်။ ဆိုလိုချင်ကတော့ အကူအညီပေးတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေက ဒေသအခြေအနေတွေ၊ အနေအထားတွေ ကို သေချာစူးစမ်းလေ့လာ၊ တွေ့ဆုံတိုင်ပင်ပြီးမှသာ လုပ်သင့်ပါတယ်။

အဲ့လိုမှမဟုတ်ရင် မင်းလူရဲ့ “ငါးလေးတစ်ကောင် ဖမ်းမိတယ်” ဝတ္ထုထဲကလိုဖြစ်သွားနိုင်ကြောင်းပါ။ ဝတ္ထုကတော့ ငါးတွေရှားပါးလာလို့ ငါးဖမ်းပွဲကျင်းပပြီး အသိပညာပေးတာတွေလုပ်ရတယ်။ ငါးဖမ်းတာကို တကယ့်ကို အဆင့်မြင့်နည်းပညာတွေသုံးပြီး ငါးတစ်ကောင်ကိုဖမ်းကြတယ်။ မိသွားတဲ့သူက သုံးနှစ်ဆက်တိုက် သူပဲမိတာ။ ဒိုင်းဆုက သူရတာပေါ့။ TV ကနေ Live လွှင့်နေပြီး သူ့သင်္ဘောပေါ်ကို ရဟတ်ယာဉ်ပေါ်ကနေ ရိုက်ပြ။ အဲ့ဒီအချိန်မှာပဲ အိမ်က သားနဲ့ မိန်းမကလည်း လှမ်းပြီး ဂုဏ်ပြုတာပေါ့။ တစ်လက်စတည်းမှာပဲ ကလေးကမေးတယ်။ ဖေဖေ အဲ့ဒီဖမ်းမိတဲ့ငါးကို အိမ်ယူလာလို့ရလားတဲ့။ သား စားဖူးကြည့်ချင်လို့တဲ့….။

ပျင်းလွန်းလို့....

လုပ်နေကျ အလုပ်ကို..... ခဏလေး နားလိုက်တော့

ဟုတ်သလိုလိုနဲ့....  တကယ်တော့ မဟုတ်ဘူး..။

ပျင်းလိုက်တာ....မှ

ပျင်းတာကို ပျင်းတယ်ပြောရမှာတောင် ပျင်းတယ်ဆိုသလိုပဲ...

ဒီလိုနဲ့ပဲ အတွေးက ဆက်သွားလိုက်တာ....

ဘာလုပ်ချင် ညာလုပ်ချင်ဆိုတဲ့ ဘဝရည်မှန်းချက်ကြီးတွေကို ရောက်သွားရော...။

အဲ့တာနဲ့ ညီမဝမ်းကွဲလေး ငယ်ငယ်ကပြောတာ သတိရမိပြီး ပြုံးမိတယ်။

သူတို့မောင်နှမနှစ်ယောက်.. ဇော်ဇော်အောင်က အကြီး.. ပပ က အငယ်မ။

ဇော်ဇော် ကြီးလာရင် ဘာလုပ်မလဲ ဆိုပြီး အဖေ က ကိုယ်တွေ့ရှေ့မှ မေးပြတယ်။

ကလေးက ဆရာဝန် အင်ဂျင်နီယာ စသဖြင့်ပြောတာပေါ့....။

အဲ့တာနဲ့ ကိုယ်က ပပ.. သမီး ကရောဆိုတော့...

ဘာမှ မလုပ်ဘူးတဲ့...။ ကိုယ်ကလည်း အံ့သြသွားတယ်..။ မိုက်လှချည်လားပေါ့..

ဒါနဲ့ ဆက်မေးတယ်... ဒါဆို ကြီးလာရင် ဘယ်လိုလုပ် ထမင်းစားမလဲဆိုတော့..

ကိုကို က အလုပ် လုပ်လိမ့်မယ်တဲ့.. ကိုကို ကျွေးလိမ့်မယ်တဲ့...

ကောင်းရော။

မမေ့နိုင်စရာ ဥရောပနဲ့ ကြိုးနီ စနစ်လျော့ချမှု လေ့လာရေး

၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ မှာ အလုပ်က တာဝန်ပေးချက်အရ ဥရောပ နှင့် အင်္ဂလန် သို့ နှစ်ပတ်တာ ခရီးထွက်ခဲ့ရတယ်။ ဆရာ သွားရမယ့် ခရီးစဉ်မှာ ဆရာက အရေးပေါ်ကိစ္စပေါ်လာတာနဲ့ ကိုယ်က ပါသွားရတယ်။ သာမန် နိုင်ငံကူးလက်မှတ် (အနီ) ကိုင်ဆောင်ထားတဲ့ ကိုယ်နဲ့ အပြာရောင် သံတမန် နိုင်ငံကူးလက်မှတ် ကိုင်ဆောင်သူ သုံးဦး အတွက် ဗီဇာ လိုက်လျှောက်ရပါတော့တယ်။ တသက် မမေ့နိုင်စရာ စိတ်ဖိစီးမှုများတဲ့ ရက်သတ္တပတ်ပါပဲ။

စက်တင်ဘာ ၂၀၁၃

စက်တင်ဘာ က  

နာကျင်စရာတွေ ကို

ယူပေးတယ် လို့ ကိုယ်ကပြောတော့....

မဟုတ်ရပါဘူးတဲ့...။

တကယ်တော့ 

သြဂုတ်က လက်ဆင့်ကမ်းလိုက်တာတဲ့...။

ဘာပဲပြောပြော ကိုယ်နာကျင်နေရပါတယ်...။

အချစ်ဆုံး က ဒီတနှစ်လုံး

အပြောအများဆုံး စကားလုံးက...

တကယ်ချစ်တာလား မင်းပြန်စဉ်းစားတဲ့။

တကယ် ချစ်တာလား ဆိုတာ

မေးတိုင်းဖြေနေရမယ့် မေးခွန်းလားကွယ်

အဖြေမရှိခဲ့ပါဘူး......

ဒီမေးခွန်းကို မေးရလောက်အောင်

ဖြစ်ခဲ့တယ်ဆိုရင် ကိုယ် မင်းကို မချစ်ခဲ့ဘူးလို့ပဲ

မှတ်ထားလိုက်ရအောင်.....

ဒါဆို မင်း ကျေနပ်မှာလား။

အလြမ္းေျပ

ဖြဲ႔ႏြဲ႔စရာဆိုလို
စံပယ္႐ံုေလး
ပြင့္လာတာရယ္

တိမ္သားထူထပ္မႈနဲ႔
နာမည္
ေျပာင္းလိုက္တာကလြဲလို႔

အားလံုးဟာ
မေန႔က
အတိုင္းပါပဲေလ။   ။

ကိုျဒပ္

ရြာလည္ၾကသူမ်ား

လူထူရာအရပ္မွာ

အူယားဖားလ်ား ေျပးတတ္လာတတ္ေသာ

ဟန္ေဆာင္ယဥ္ေက်းမႈ

အစြယ္ေငါေငါနဲ႔မို႔

မၾကည့္လည္း ျမင္ရမယ္

မရယ္ခ်င္လည္း ရယ္ရမယ္

အမွားၾကာ အမွန္ျဖစ္ ေခါင္းစီးေအာက္

သိမ္ေမြ႔စြာ၊ ၾကမ္းတမ္းစြာ၊ လိုက္ေလ်ာညီေထြျဖစ္စြာ

ကၽြန္ေတာ္တို႔ေရာက္ရွိခဲ့ၿပီ

စနစ္တက် မွားယြင္းေနမႈမ်ား

လိမ့္က်လုလု ေခ်ာက္ကမ္းပါးထိပ္က အိပ္မက္မ်ား

ကမူး႐ူးထိုးေမာ့ေသာက္ခဲ့ရတဲ့ ရဲတင္းစိတ္မ်ား

သံသရာ ႀကိဳးေလ်ာ့ခ်ိန္

လြမ္းခန္းဟာ တိမ္ေတာက္ဆဲ

အစာ၀ရင္ မ်က္ရည္က်တတ္တဲ့ မိေက်ာင္းအေပၚ

သနားစိတ္ ၀င္သူမ်ားရဲ႕ေလာက

ကၽြႏု္ပ္တို႔ ဖြဲ႔စည္းခဲ့ပါတယ္။

မိုးဦးေဆြညိန္း

၂၀၀၄ {ပိေတာက္ပြင့္သစ္ (၂၀၁၀) }